CHĂM SÓC TẠI NHÀ SAU LỌC MÁU: LƯU Ý QUAN TRỌNG

Sau mỗi buổi lọc máu, người bệnh cần tiếp tục theo dõi sức khỏe, duy trì chế độ dinh dưỡng phù hợp và bảo vệ đường vào mạch máu. Việc chăm sóc đúng cách tại nhà không chỉ góp phần hạn chế những bất thường sau điều trị mà còn giúp người bệnh chủ động hơn trong quá trình lọc máu lâu dài.

Lọc máu định kỳ là phương pháp điều trị thay thế chức năng thận, thường được chỉ định cho người bệnh suy thận giai đoạn cuối. Thông qua hệ thống lọc máu, các chất thải và lượng dịch dư thừa được loại bỏ khỏi cơ thể, đồng thời hỗ trợ điều chỉnh tình trạng mất cân bằng một số chất trong máu.

Tuy nhiên, lọc máu không thể thay thế hoàn toàn chức năng của thận. Giữa các buổi điều trị, dịch và các chất thải vẫn có thể tiếp tục tích tụ. Vì vậy, việc tuân thủ lịch lọc máu cần đi đôi với chế độ ăn uống, sử dụng thuốc và chăm sóc sức khỏe tại nhà.

Sau khi kết thúc buổi lọc máu, một số người bệnh có thể cảm thấy mệt mỏi, chóng mặt hoặc gặp những thay đổi về huyết áp. Bên cạnh đó, đường vào mạch máu vừa được sử dụng trong quá trình điều trị cũng cần được kiểm tra nhằm phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường.

Chủ động theo dõi sức khỏe và thực hiện đúng hướng dẫn chăm sóc là những yếu tố quan trọng giúp người bệnh hạn chế nguy cơ biến chứng, duy trì thể trạng và bảo vệ đường vào mạch máu phục vụ điều trị lâu dài. 

Chăm sóc sức khỏe trong những giờ đầu sau lọc máu

Nghỉ ngơi hợp lý, hạn chế nguy cơ tụt huyết áp

Sau buổi lọc máu, cơ thể cần thích nghi với những thay đổi về lượng dịch và nồng độ các chất hòa tan trong máu. Phần lớn người bệnh có thể trở lại sinh hoạt thường ngày khi sức khỏe ổn định. Tuy nhiên, một số trường hợp có thể xuất hiện mệt mỏi, chóng mặt, chuột rút hoặc tụt huyết áp.

Theo hướng dẫn chăm sóc của Khoa Thận nhân tạo, Bệnh viện Gia An 115, người bệnh cần chú ý nghỉ ngơi và thay đổi tư thế từ từ, đặc biệt trong khoảng hai giờ đầu sau lọc máu. Khi đang nằm, người bệnh không nên đứng dậy đột ngột. Thay vào đó, nên chuyển tư thế chậm rãi, ngồi nghỉ một lúc trước khi đứng lên và di chuyển.

Nếu xuất hiện hoa mắt, choáng váng hoặc cảm giác mất thăng bằng, cần ngồi hoặc nằm ở vị trí an toàn, tránh cố gắng đi lại một mình. Người thân nên hỗ trợ khi cần thiết để hạn chế nguy cơ té ngã.

Thời gian nghỉ ngơi phụ thuộc vào thể trạng và khả năng hồi phục của từng người. Khi sức khỏe ổn định, người bệnh có thể vận động nhẹ nhàng theo khả năng, không nhất thiết phải nằm bất động kéo dài nếu không có chỉ định đặc biệt. Trường hợp mệt mỏi thường xuyên, chóng mặt kéo dài hoặc giảm khả năng sinh hoạt sau nhiều buổi lọc máu, người bệnh cần thông báo cho bác sĩ để được đánh giá nguyên nhân.

Theo dõi huyết áp và ghi nhận những thay đổi bất thường

Huyết áp là một trong những chỉ số quan trọng cần theo dõi ở người bệnh lọc máu chu kỳ. Trong quá trình điều trị, việc loại bỏ lượng dịch dư thừa có thể ảnh hưởng đến huyết áp. Một số người bệnh gặp tình trạng tụt huyết áp, đặc biệt khi thay đổi tư thế.

Vì vậy sau khi về nhà, người bệnh nên kiểm tra huyết áp theo hướng dẫn của bác sĩ, nhất là khi xuất hiện chóng mặt, mệt mỏi hoặc những biểu hiện khác thường. Đồng thời cần có sổ theo dõi huyết áp để ghi nhận kết quả đo, thời điểm đo và các triệu chứng đi kèm, nhằm giúp cho việc đánh giá tình trạng sức khỏe giữa các buổi điều trị được tốt hơn.

Người bệnh cần thực hiện đo huyết áp đúng cách, sử dụng thiết bị phù hợp và tránh đo tại tay có cầu nối động – tĩnh mạch (AVF). Nếu huyết áp thường xuyên tăng cao hoặc giảm bất thường, cần trao đổi với bác sĩ điều trị. Không tự ý thay đổi liều thuốc huyết áp hoặc bỏ thuốc chỉ dựa trên một kết quả đo tại nhà.

Đặc biệt, tình trạng tụt huyết áp kèm ngất, đau ngực hoặc khó thở cần được đánh giá y tế khẩn cấp.

Dinh dưỡng và kiểm soát lượng dịch giữa các buổi lọc máu

Duy trì chế độ ăn phù hợp với tình trạng sức khỏe

Dinh dưỡng có vai trò quan trọng trong việc duy trì thể trạng và hỗ trợ quá trình điều trị lọc máu lâu dài. Sau buổi lọc máu, một số người bệnh sẽ cảm thấy mệt, chán ăn hoặc ăn uống kém hơn bình thường. Tuy nhiên, việc thường xuyên bỏ bữa có thể làm tăng nguy cơ thiếu năng lượng và suy dinh dưỡng. Vì vậy, người bệnh cần duy trì chế độ ăn theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng, bảo đảm năng lượng, chất đạm và những dưỡng chất cần thiết.

Trong đó, việc kiểm soát muối, kali và phospho là những nội dung cần đặc biệt chú ý.

• Ăn nhiều muối có thể làm tăng cảm giác khát, khiến người bệnh uống nhiều nước hơn và dễ tích tụ dịch giữa hai lần lọc máu. Vì vậy, nên hạn chế thực phẩm quá mặn, đồ chế biến sẵn, thực phẩm đóng hộp và những loại gia vị chứa nhiều muối.
• Kali là chất khoáng cần thiết cho hoạt động của cơ và tim. Tuy nhiên, khi chức năng thận suy giảm, kali có thể tích tụ trong máu. Nồng độ kali tăng quá cao có nguy cơ gây rối loạn nhịp tim nghiêm trọng.
• Tương tự, phospho tăng kéo dài có thể ảnh hưởng đến sức khỏe xương và hệ tim mạch.

Mức độ hạn chế kali và phospho cần dựa trên kết quả xét nghiệm, tình trạng dinh dưỡng và chỉ định của bác sĩ. Người bệnh không nên tự ý loại bỏ hoàn toàn các nhóm thực phẩm vì có thể dẫn đến chế độ ăn thiếu cân đối. Đối với người lọc máu chu kỳ, nhu cầu chất đạm thường khác với người mắc bệnh thận mạn chưa cần lọc máu. Vì vậy, không nên tự áp dụng chế độ ăn kiêng đạm quá mức khi chưa được hướng dẫn.

Kiểm soát lượng nước uống để hạn chế tích tụ dịch

Khả năng đào thải nước của người bệnh suy thận giai đoạn cuối có thể suy giảm đáng kể. Nếu lượng dịch đưa vào cơ thể vượt quá khả năng đào thải, nước có thể tích tụ, dẫn đến phù, tăng huyết áp hoặc khó thở. Vì vậy, việc kiểm soát lượng dịch là một phần quan trọng trong chăm sóc tại nhà sau lọc máu.

Lượng nước được phép sử dụng mỗi ngày phụ thuộc vào lượng nước tiểu còn lại, tình trạng phù, cân nặng và các yếu tố sức khỏe khác. Người bệnh cần thực hiện theo mức giới hạn đã được bác sĩ hướng dẫn, thay vì áp dụng một lượng nước cố định cho tất cả trường hợp.

Khi theo dõi lượng dịch, cần tính cả nước uống và các món ăn có nhiều nước như canh, súp, cháo loãng hoặc những thực phẩm dạng lỏng.

Để kiểm soát lượng nước thuận tiện hơn, người bệnh có thể sử dụng cốc có dung tích xác định, chia lượng dịch được phép dùng thành nhiều phần nhỏ trong ngày và ghi chép lượng đã sử dụng.

Hạn chế ăn mặn cũng góp phần giảm cảm giác khát, giúp người bệnh kiểm soát lượng nước đưa vào cơ thể tốt hơn. Đặc biệt, không nên uống thật nhiều nước với mục đích bù lại lượng dịch đã được loại bỏ sau buổi lọc máu nếu không có chỉ định của bác sĩ.

Theo dõi cân nặng giữa hai lần điều trị

Cân nặng tăng lên giữa các buổi lọc máu có thể phản ánh lượng dịch tích tụ trong cơ thể, nhất là ở người có lượng nước tiểu giảm. Việc theo dõi cân nặng đều đặn giúp người bệnh nhận biết những thay đổi bất thường và cung cấp thêm thông tin cho bác sĩ trong quá trình điều trị.

Khi cân tại nhà, nên sử dụng cùng một cân, vào thời điểm tương đối ổn định và trong điều kiện tương tự để thuận tiện so sánh. Nếu cân nặng tăng nhanh, kèm phù chân, cảm giác nặng ngực hoặc khó thở, cần liên hệ cơ sở lọc máu để được đánh giá.

Mức tăng cân cho phép giữa hai buổi lọc máu không giống nhau ở tất cả người bệnh. Bác sĩ sẽ căn cứ vào cân nặng mục tiêu, lượng dịch cần kiểm soát và tình trạng sức khỏe để đưa ra hướng dẫn phù hợp. Người bệnh không nên tự ý nhịn ăn, giảm uống nước quá mức hoặc sử dụng thuốc lợi tiểu khi chưa có chỉ định.

Sử dụng thuốc đúng chỉ định

Trong quá trình lọc máu chu kỳ, người bệnh thường được kê đơn thuốc để kiểm soát huyết áp, điều trị thiếu máu, rối loạn khoáng chất và các bệnh lý đi kèm. Do chức năng thận suy giảm, việc đào thải một số loại thuốc cũng bị ảnh hưởng. Vì vậy, sử dụng thuốc đúng chỉ định có vai trò quan trọng trong việc duy trì hiệu quả điều trị và hạn chế những tác dụng không mong muốn.

Người bệnh cần tuân thủ liều lượng, thời điểm dùng thuốc theo hướng dẫn của bác sĩ, không tự ý ngừng thuốc khi cảm thấy khỏe hơn hoặc tăng liều khi xuất hiện triệu chứng bất thường. Một số loại thuốc cần được điều chỉnh thời điểm sử dụng cho phù hợp với lịch lọc máu. Khi chưa rõ cách dùng, người bệnh nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ hoặc nhân viên y tế.

Đặc biệt, người bệnh cần thận trọng với thuốc nam, thuốc bắc, các chế phẩm thảo dược và sản phẩm được quảng cáo có tác dụng phục hồi chức năng thận. Việc tự ý sử dụng những sản phẩm không rõ thành phần, nguồn gốc có thể gây ảnh hưởng đến sức khỏe, tương tác với thuốc đang điều trị hoặc làm chậm trễ việc tiếp cận các phương pháp điều trị cần thiết.

Trước khi sử dụng bất kỳ loại thuốc không kê đơn, thực phẩm bổ sung hoặc sản phẩm hỗ trợ sức khỏe nào, người bệnh cần tham khảo ý kiến bác sĩ điều trị.

Chăm sóc và bảo vệ cầu nối động – tĩnh mạch (AVF)

Đối với người bệnh lọc máu chu kỳ, cầu nối động – tĩnh mạch (AVF) là đường vào mạch máu được tạo bằng phẫu thuật, giúp đưa máu qua hệ thống lọc và trở lại cơ thể trong mỗi buổi điều trị. Việc chăm sóc và bảo vệ AVF đúng cách góp phần duy trì đường vào mạch máu ổn định, hạn chế biến chứng và bảo đảm quá trình lọc máu được thực hiện thuận lợi.

Sau mỗi buổi lọc máu, người bệnh cần giữ băng tại vị trí chọc kim sạch, khô và tháo băng theo đúng thời gian, cách thức được nhân viên y tế hướng dẫn. Không tháo băng quá sớm khi vị trí chọc kim chưa cầm máu hoàn toàn, đồng thời tránh băng ép quá chặt hoặc kéo dài vì có thể cản trở lưu thông máu qua cầu nối.

Trong sinh hoạt hằng ngày, người bệnh cần giữ vệ sinh vùng da có AVF, tránh va chạm, trầy xước hoặc tạo áp lực trực tiếp lên cầu nối. Không đo huyết áp, lấy máu hoặc tiêm truyền ở tay có AVF, trừ trường hợp đặc biệt được bác sĩ điều trị chỉ định. Bên cạnh đó, cần hạn chế mang vác vật nặng bằng tay có cầu nối, tránh nằm đè lên tay và không sử dụng đồng hồ, vòng tay hoặc trang phục quá chật gây chèn ép mạch máu.

Một thói quen quan trọng khác là kiểm tra cảm giác rung nhẹ tại vị trí cầu nối mỗi ngày. Cảm giác này được gọi là “rung miu”, hình thành do dòng máu lưu thông qua AVF. Nếu rung miu yếu đi rõ rệt hoặc không còn cảm nhận được, người bệnh cần liên hệ ngay với cơ sở lọc máu để được kiểm tra, không chờ đến buổi điều trị tiếp theo.

Ngoài ra, người bệnh cần chú ý những thay đổi bất thường như sưng, nóng, đỏ, đau, chảy dịch tại vùng cầu nối hoặc bàn tay bên có AVF xuất hiện tình trạng lạnh, tê, tím tái. Đây có thể là dấu hiệu của biến chứng cần được thăm khám kịp thời. Trường hợp chảy máu nhiều hoặc không cầm được tại vị trí chọc kim, cần ép trực tiếp bằng gạc sạch và đến cơ sở cấp cứu ngay.

Chủ động chăm sóc, theo dõi AVF mỗi ngày là một phần quan trọng giúp người bệnh bảo vệ đường vào mạch máu và duy trì quá trình điều trị lọc máu lâu dài.

Chăm sóc catheter lọc máu tại nhà

Bên cạnh cầu nối động – tĩnh mạch (AVF), một số người bệnh sử dụng catheter tĩnh mạch để thực hiện lọc máu. Đây là ống thông được đặt vào tĩnh mạch lớn, tạo đường dẫn máu từ cơ thể đến hệ thống lọc và đưa máu trở lại cơ thể sau khi lọc.

Do catheter được đặt trực tiếp vào mạch máu, việc chăm sóc đúng cách có vai trò quan trọng trong phòng ngừa nhiễm trùng, hạn chế các sự cố liên quan đến ống thông và duy trì quá trình điều trị. Trong thời gian chăm sóc tại nhà, người bệnh cần lưu ý:

• Giữ băng che vị trí đặt catheter sạch, khô và nguyên vẹn. Nếu băng bị ướt, bong hoặc bẩn, cần liên hệ cơ sở lọc máu để được hướng dẫn thay băng đúng cách.
• Không tự ý tháo băng, mở nắp hoặc thao tác với các bộ phận của catheter khi chưa có hướng dẫn của nhân viên y tế.
• Tránh kéo, xoắn, gập hoặc làm xê dịch ống thông trong quá trình sinh hoạt, thay quần áo và nghỉ ngơi.
• Khi vệ sinh cá nhân, cần tuân thủ hướng dẫn của nhân viên y tế đối với loại catheter đang sử dụng, đặc biệt chú ý không làm ướt băng và vị trí đặt ống thông.

Bên cạnh việc giữ vệ sinh và bảo vệ catheter, người bệnh cần theo dõi các dấu hiệu bất thường như:

• Vùng da quanh vị trí đặt catheter xuất hiện sưng, nóng, đỏ, đau hoặc chảy dịch.
• Cơ thể xuất hiện sốt, rét run, đặc biệt trong hoặc sau buổi lọc máu.
• Catheter bị tuột, xê dịch, hư hỏng hoặc xuất hiện tình trạng chảy máu tại vị trí đặt ống thông.

Khi phát hiện những dấu hiệu trên, người bệnh cần liên hệ ngay với cơ sở lọc máu để được hướng dẫn và kiểm tra kịp thời. Trường hợp chảy máu nhiều, catheter bị tuột hoặc xuất hiện các triệu chứng nghiêm trọng như khó thở, choáng, cần được hỗ trợ cấp cứu ngay. Người bệnh không tự ý điều chỉnh, đẩy ống thông trở lại vị trí cũ hoặc xử lý các sự cố liên quan đến catheter tại nhà. Việc thao tác không đúng có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng, chảy máu và ảnh hưởng đến đường vào mạch máu phục vụ điều trị.

Nhận biết sớm những dấu hiệu bất thường sau lọc máu

Trong quá trình chăm sóc tại nhà, người bệnh và gia đình cần chú ý những biểu hiện có thể liên quan đến biến chứng sau lọc máu.

Các dấu hiệu cần được đánh giá y tế khẩn cấp bao gồm:

• Ngất hoặc mất ý thức.
• Đau ngực, khó thở hoặc mệt lả.
• Chóng mặt nghiêm trọng, huyết áp giảm kèm triệu chứng bất thường.
• Chảy máu nhiều hoặc không cầm tại vị trí đường vào mạch máu.
• Cầu nối AVF mất rung miu hoặc thay đổi rõ rệt.
• Tay có AVF bị tím, lạnh, tê hoặc đau bất thường.
• Sốt, rét run, sưng nóng, đỏ đau hoặc chảy dịch tại vị trí AVF hay catheter.
• Catheter bị tuột, nứt, rò rỉ hoặc dịch chuyển bất thường.

Đối với tình trạng chảy máu tại vị trí chọc kim AVF, người bệnh cần dùng gạc hoặc khăn sạch ép trực tiếp lên điểm chảy máu theo hướng dẫn đã được nhân viên y tế cung cấp.

Không quấn garô quanh tay có cầu nối hoặc ép đè toàn bộ cầu nối quá mức vì có thể ảnh hưởng đến dòng máu lưu thông.

Khi máu chảy nhiều, phun thành tia hoặc không cầm, cần gọi cấp cứu ngay và tiếp tục ép trực tiếp vào điểm chảy máu trong khi chờ hỗ trợ.

Trường hợp đau ngực, khó thở nghiêm trọng, ngất hoặc xuất hiện biểu hiện đe dọa tính mạng, người bệnh cần được cấp cứu, không chờ đến lịch lọc máu tiếp theo.

Với những bất thường chưa rõ mức độ, nên liên hệ Khoa Thận nhân tạo hoặc cơ sở y tế để được hướng dẫn, tránh tự dùng thuốc hoặc xử trí khi chưa xác định nguyên nhân.

Duy trì thói quen chăm sóc sức khỏe giữa các buổi lọc máu

Chăm sóc sức khỏe tại nhà cần được duy trì thường xuyên, không chỉ trong những giờ đầu sau buổi lọc máu mà còn trong suốt thời gian giữa các lần điều trị.

Người bệnh nên ghi chép và theo dõi huyết áp, cân nặng, lượng nước sử dụng theo hướng dẫn của bác sĩ cùng những thay đổi bất thường của cơ thể. Những thông tin này giúp bác sĩ có thêm cơ sở theo dõi tình trạng sức khỏe và điều chỉnh phương án điều trị khi cần thiết.

Bên cạnh đó, sự quan tâm và hỗ trợ của gia đình có vai trò quan trọng trong quá trình điều trị. Người thân cần nắm được những dấu hiệu bất thường, lưu thông tin liên hệ của cơ sở lọc máu để kịp thời hỗ trợ người bệnh khi cần.

Đặc biệt, người bệnh cần tuân thủ lịch lọc máu đã được chỉ định, không tự ý bỏ hoặc thay đổi buổi điều trị dù cảm thấy sức khỏe ổn định. Khi không thể đến lọc máu đúng lịch, cần chủ động liên hệ cơ sở điều trị để được hướng dẫn phương án phù hợp.

Đối với người bệnh suy thận mạn phải lọc máu chu kỳ, việc điều trị là một hành trình lâu dài, đòi hỏi sự kiên trì, chủ động chăm sóc sức khỏe và phối hợp chặt chẽ với đội ngũ y tế. Mỗi thói quen chăm sóc đúng cách đều góp phần hạn chế nguy cơ biến chứng, duy trì sức khỏe và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Với mong muốn người bệnh có thể duy trì cuộc sống ổn định, an toàn và thêm vững tin trên hành trình điều trị, Bệnh viện Gia An 115 luôn chú trọng sự đồng hành, chăm sóc và hướng dẫn người bệnh trong từng giai đoạn lọc máu.

Người bệnh và gia đình có thể liên hệ Khoa Thận nhân tạo – Bệnh viện Gia An 115 để được tư vấn, hướng dẫn chăm sóc và theo dõi sức khỏe trong quá trình điều trị.

Tổng đài tư vấn và đăng ký đặt lịch, xin vui lòng gọi số:

(028) 62 885 886

----------------------------
- Bệnh viện Gia An 115
www.giaan115.com
- Tổng đài tư vấn: (028) 62 885 886
- Cấp cứu 24/24: (028) 62 655 115
- Thời gian nhận khám bệnh: Thứ 2 - Thứ 7 lúc 7h00-16h00, Chủ nhật (khám ngoài giờ): 7h00-11h30
Địa chỉ: Số 05, Đường 17A, Khu phố 11, P. Bình Trị Đông B, Q. Bình Tân, TP. HCM