ĐỘT QUỴ KHI ĐANG NGỦ, LÀM SAO NHẬN BIẾT VÀ KHÔNG BỎ LỠ CƠ HỘI ĐIỀU TRỊ?
ĐỘT QUỴ KHI ĐANG NGỦ, LÀM SAO NHẬN BIẾT VÀ KHÔNG BỎ LỠ CƠ HỘI ĐIỀU TRỊ?
Một người đi ngủ trong trạng thái hoàn toàn bình thường, nhưng sáng hôm sau thức dậy lại không thể cử động một bên tay, nói khó hoặc khuôn mặt đột ngột mất cân đối. Những biểu hiện tưởng chừng xuất hiện bất ngờ sau một đêm có thể là dấu hiệu của đột quỵ khi đang ngủ, một tình huống cấp cứu đặc biệt vì rất khó xác định chính xác thời điểm khởi phát.
Trong điều trị đột quỵ, thời gian đóng vai trò quan trọng đối với khả năng cứu sống vùng não đang bị thiếu máu. Tuy nhiên, với những trường hợp được phát hiện sau khi thức giấc, liệu người bệnh có còn cơ hội điều trị?
Theo định hướng chăm sóc và điều trị đột quỵ tại Bệnh viện Gia An 115, nhận biết sớm dấu hiệu bất thường, nhanh chóng tiếp cận cấp cứu và đánh giá bằng các phương pháp chẩn đoán phù hợp là những yếu tố quan trọng giúp người bệnh không bỏ lỡ cơ hội điều trị.
1. Đột quỵ khi đang ngủ là gì?
Đột quỵ khi đang ngủ, còn được gọi là đột quỵ khi thức giấc (Wake-up Stroke), là tình trạng người bệnh được phát hiện có các dấu hiệu đột quỵ ngay sau khi tỉnh dậy, trong khi trước đó vẫn sinh hoạt bình thường.
Đột quỵ xảy ra khi dòng máu cung cấp cho một vùng não bị gián đoạn do tắc nghẽn mạch máu hoặc khi mạch máu não bị vỡ, gây xuất huyết. Tình trạng này khiến các tế bào não bị tổn thương, ảnh hưởng đến khả năng vận động, ngôn ngữ, nhận thức và nhiều chức năng quan trọng khác.
Điểm khác biệt của đột quỵ khi thức giấc nằm ở việc không xác định được chính xác thời điểm triệu chứng bắt đầu.
Ví dụ, người bệnh đi ngủ lúc 22 giờ và được phát hiện yếu liệt lúc 6 giờ sáng hôm sau. Trong trường hợp này, bác sĩ không thể mặc định đột quỵ khởi phát lúc 6 giờ, bởi tổn thương có thể đã xảy ra từ nhiều giờ trước.
Điều này tạo ra những thách thức trong quá trình đánh giá, lựa chọn phương pháp điều trị và xác định khả năng tái thông mạch máu.
2. Vì sao đột quỵ khi đang ngủ dễ bị bỏ qua?
Khác với đột quỵ xảy ra khi người bệnh đang làm việc hoặc sinh hoạt, những dấu hiệu bất thường xuất hiện trong lúc ngủ thường không được phát hiện ngay.
Một số người sau khi thức dậy có cảm giác tê tay, chóng mặt, mệt mỏi hoặc đi đứng không vững nhưng lại cho rằng nguyên nhân chỉ là do ngủ sai tư thế, thiếu ngủ hoặc thay đổi huyết áp.
Tâm lý chủ quan này có thể khiến người bệnh trì hoãn việc đến bệnh viện.
Đặc biệt, không phải trường hợp đột quỵ nào cũng khiến người bệnh ngã quỵ hoặc bất tỉnh. Có người vẫn tỉnh táo, có thể giao tiếp nhưng xuất hiện những bất thường kín đáo như nói ngọng, mất thăng bằng hoặc yếu nhẹ một bên cơ thể.
Chính vì vậy, khi một triệu chứng thần kinh xuất hiện đột ngột sau khi thức giấc, người bệnh không nên tự theo dõi tại nhà để chờ hồi phục.
3. Nhận biết đột quỵ khi thức giấc qua nguyên tắc BE FAST
Để nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo, người dân có thể ghi nhớ nguyên tắc BE FAST.
B (Balance): Mất thăng bằng
Người bệnh đột ngột chóng mặt, đi đứng loạng choạng, mất khả năng phối hợp vận động hoặc không thể giữ thăng bằng như bình thường.
E (Eyes): Rối loạn thị giác
Xuất hiện tình trạng nhìn mờ, nhìn đôi hoặc mất thị lực đột ngột ở một hoặc cả hai mắt.
F (Face): Méo mặt
Khuôn mặt mất cân đối, một bên miệng xệ xuống, khó cười hoặc không thể điều khiển cơ mặt bình thường.
A (Arms): Yếu tay chân
Đột ngột yếu hoặc tê một bên cơ thể, khó nâng hai tay ngang nhau, cầm nắm đồ vật không chắc hoặc không thể đứng vững.
S (Speech): Rối loạn ngôn ngữ
Người bệnh nói khó, nói ngọng, diễn đạt không rõ, không hiểu lời người khác hoặc đột ngột mất khả năng giao tiếp.
T (Time): Thời gian
Khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ nào, cần gọi cấp cứu 115 ngay lập tức.
Ngoài các biểu hiện trên, đau đầu dữ dội đột ngột, đặc biệt khi đi kèm nôn ói, rối loạn ý thức hoặc dấu hiệu thần kinh khác, cũng cần được đánh giá cấp cứu.
Lưu ý: Không cần xuất hiện đầy đủ các triệu chứng BE FAST mới được xem là nghi ngờ đột quỵ. Chỉ một dấu hiệu bất thường xuất hiện đột ngột cũng đủ để cần được kiểm tra khẩn cấp.
4. Đột quỵ khi đang ngủ có còn cơ hội điều trị không?
Một trong những vấn đề quan trọng nhất đối với đột quỵ khi thức giấc là xác định liệu người bệnh còn khả năng tiếp cận các phương pháp điều trị tái thông mạch máu hay không.
Trước đây, việc không xác định được thời điểm khởi phát có thể gây nhiều khó khăn trong lựa chọn điều trị.
Tuy nhiên, những tiến bộ trong chẩn đoán hình ảnh hiện nay cho phép bác sĩ đánh giá thêm mức độ tổn thương não, tình trạng mạch máu và khả năng còn tồn tại vùng mô não có thể cứu được.
Đối với đột quỵ thiếu máu não cấp, một số người bệnh được lựa chọn phù hợp có thể được cân nhắc điều trị bằng thuốc tiêu sợi huyết hoặc can thiệp lấy huyết khối cơ học, ngay cả khi thời điểm khởi phát không rõ.
Việc lựa chọn phương pháp điều trị phụ thuộc vào nhiều yếu tố như kết quả chẩn đoán hình ảnh, tình trạng lâm sàng, vị trí tắc mạch và các chống chỉ định.
Điều quan trọng cần nhấn mạnh là không phải tất cả trường hợp đột quỵ khi thức giấc đều đã quá muộn để điều trị. Ngược lại, người bệnh cũng không nên hiểu rằng mọi trường hợp đều có thể can thiệp trong thời gian kéo dài.
Đến bệnh viện càng sớm, người bệnh càng có cơ hội được đánh giá và tiếp cận phương pháp điều trị phù hợp.
5. Chẩn đoán hình ảnh có vai trò gì trong điều trị đột quỵ?
Trong những trường hợp đột quỵ không rõ thời điểm khởi phát, chẩn đoán hình ảnh giữ vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ bác sĩ đưa ra quyết định điều trị.
Tùy theo tình trạng người bệnh, bác sĩ có thể chỉ định các phương pháp như chụp CT sọ não, CT mạch máu não, MRI não hoặc chẩn đoán hình ảnh tưới máu.
Các kỹ thuật này có thể hỗ trợ xác định loại đột quỵ, vị trí tắc nghẽn mạch máu, mức độ tổn thương não và khả năng còn tồn tại vùng mô não có thể phục hồi nếu được tái thông kịp thời.
Đặc biệt, việc phân biệt đột quỵ thiếu máu não và xuất huyết não là yêu cầu quan trọng vì hướng điều trị của hai tình trạng này khác nhau.
Không phải người bệnh nào cũng cần thực hiện toàn bộ các kỹ thuật chẩn đoán. Việc lựa chọn phụ thuộc vào đánh giá của bác sĩ và điều kiện chuyên môn tại cơ sở tiếp nhận.
6. Cần làm gì khi phát hiện người thân có dấu hiệu đột quỵ sau khi ngủ dậy?
Khi phát hiện người thân có biểu hiện nghi ngờ đột quỵ, gia đình cần nhanh chóng gọi cấp cứu 115, không chờ triệu chứng tự thuyên giảm.
Trong thời gian chờ nhân viên y tế, cần ghi nhận thời điểm cuối cùng người bệnh được xác nhận còn bình thường, chẳng hạn trước khi đi ngủ. Thông tin này có ý nghĩa quan trọng đối với quá trình đánh giá điều trị.
Người nhà không nên tự ý cho người bệnh ăn uống, sử dụng aspirin, thuốc chống đông hoặc thuốc hạ huyết áp khi chưa có chỉ định.
Đồng thời, không áp dụng các biện pháp dân gian như cạo gió, chích máu đầu ngón tay hay xoa bóp để xử trí đột quỵ.
Nếu người bệnh bất tỉnh hoặc có bất thường hô hấp, cần thực hiện theo hướng dẫn của nhân viên cấp cứu.
Ngay cả khi triệu chứng yếu tay, nói khó hoặc méo miệng đã tự biến mất sau vài phút, người bệnh vẫn cần được đánh giá khẩn cấp vì đây có thể là dấu hiệu của cơn thiếu máu não thoáng qua.
7. Bệnh viện Gia An 115 tiếp tục khẳng định nỗ lực nâng cao chất lượng điều trị đột quỵ
Trong công tác điều trị đột quỵ, bên cạnh việc nhận biết sớm từ cộng đồng, khả năng tiếp nhận, đánh giá và xử trí người bệnh tại cơ sở y tế đóng vai trò đặc biệt quan trọng.
Bệnh viện Gia An 115 đã hai lần liên tiếp đạt chứng nhận Diamond Status (Hạng Kim cương) thuộc chương trình WSO Angels Awards của Tổ chức Đột quỵ Thế giới (WSO).
Đây là cấp độ cao nhất trong hệ thống giải thưởng, ghi nhận những nỗ lực nâng cao chất lượng điều trị đột quỵ cấp.
Thành tích này tiếp tục ghi nhận quá trình chuẩn hóa quy trình tiếp nhận, chẩn đoán và điều trị đột quỵ tại Bệnh viện Gia An 115, hướng đến tối ưu thời gian xử trí và nâng cao chất lượng chăm sóc người bệnh.
Đối với các trường hợp đột quỵ khi thức giấc, việc được đánh giá kịp thời tại cơ sở có chuyên môn về đột quỵ là yếu tố quan trọng để bác sĩ xác định hướng điều trị phù hợp với từng tình trạng cụ thể.
8. Chủ động phòng ngừa đột quỵ từ những yếu tố nguy cơ thường gặp
Đột quỵ có thể xảy ra vào bất kỳ thời điểm nào, kể cả trong lúc ngủ. Vì vậy, việc chủ động kiểm soát các yếu tố nguy cơ cần được thực hiện thường xuyên.
Những người mắc tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn lipid máu, rung nhĩ hoặc từng có tiền sử đột quỵ cần tuân thủ điều trị và tái khám định kỳ.
Bên cạnh đó, duy trì chế độ ăn uống lành mạnh, vận động phù hợp, hạn chế rượu bia và không hút thuốc lá cũng góp phần giảm nguy cơ đột quỵ.
Đối với người có biểu hiện ngáy lớn, ngưng thở khi ngủ hoặc buồn ngủ quá mức vào ban ngày, việc thăm khám để phát hiện hội chứng ngưng thở khi ngủ cũng có ý nghĩa trong quản lý nguy cơ tim mạch.
Tầm soát và kiểm soát yếu tố nguy cơ cần được cá thể hóa dựa trên tuổi, bệnh nền và tiền sử sức khỏe, thay vì áp dụng một danh mục xét nghiệm giống nhau cho tất cả mọi người.
9. Đừng để giấc ngủ che lấp những dấu hiệu cảnh báo đột quỵ
Đột quỵ khi đang ngủ nguy hiểm không chỉ bởi tổn thương não có thể xảy ra âm thầm mà còn vì người bệnh thường không xác định được thời điểm khởi phát.
Tuy nhiên, không rõ thời gian khởi phát không đồng nghĩa với việc không còn cơ hội điều trị.
Điều quan trọng nhất là nhận biết những bất thường ngay sau khi thức giấc và nhanh chóng tiếp cận cấp cứu, thay vì chờ đợi triệu chứng tự hồi phục.
Với định hướng không ngừng nâng cao chất lượng điều trị đột quỵ, Bệnh viện Gia An 115 tiếp tục chú trọng công tác tiếp nhận, chẩn đoán và chăm sóc người bệnh, đồng thời lan tỏa kiến thức nhận biết sớm đột quỵ đến cộng đồng.
Đừng bỏ qua những dấu hiệu bất thường sau một giấc ngủ. Bởi trong điều trị đột quỵ, mỗi phút đều có ý nghĩa đối với cơ hội bảo vệ não bộ và khả năng hồi phục của người bệnh.