Các bài tập phục hồi chức năng vận động sau tai biến

Tai biến mạch máu não (đột quỵ) là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tàn phế ở người trưởng thành. Sau tai biến, nhiều bệnh nhân phải đối mặt với các di chứng như yếu liệt tay chân, rối loạn ngôn ngữ, khó nuốt hoặc giảm khả năng tự chăm sóc bản thân.

Với các bệnh nhân bị di chứng như yếu liệt tay chân, suy giảm khả năng vận động, chương trình phục hồi chức năng vận động sau tai biến sẽ hỗ trợ người bệnh từng bước lấy lại khả năng sinh hoạt độc lập và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Vì sao phục hồi chức năng sau tai biến lại quan trọng?

Sau khi tai biến xảy ra, một phần tế bào thần kinh trong não có thể bị tổn thương. Tuy nhiên, hệ thần kinh vẫn có khả năng tái tổ chức và hình thành các đường dẫn truyền mới khi được kích thích thông qua các hoạt động tập luyện phù hợp.

Phục hồi chức năng giúp kích thích các vùng não còn hoạt động tham gia vào việc điều khiển vận động. Nhờ đó, người bệnh có thể từng bước cải thiện khả năng vận động, thăng bằng và phối hợp động tác.

Bên cạnh đó, tập luyện phục hồi chức năng còn giúp hạn chế nhiều biến chứng thường gặp sau tai biến như co cứng cơ, teo cơ, loét tì đè hoặc suy giảm khả năng vận động lâu dài.

Khi nào nên bắt đầu phục hồi chức năng vận động sau tai biến?

Thời điểm bắt đầu tập phục hồi có ảnh hưởng lớn đến kết quả điều trị. Trong nhiều trường hợp, người bệnh có thể bắt đầu phục hồi chức năng sớm ngay sau khi tình trạng sức khỏe ổn định.

Vận động sớm dưới sự hướng dẫn của nhân viên y tế giúp kích thích hệ thần kinh, đồng thời hạn chế các biến chứng do nằm lâu. Tuy nhiên, chương trình tập luyện cần được thiết kế riêng cho từng bệnh nhân dựa trên mức độ tổn thương não và khả năng vận động hiện tại.

Sau khi xuất viện, người bệnh vẫn nên duy trì tập phục hồi chức năng tại nhà theo hướng dẫn của nhân viên y tế để cải thiện tình trạng, sớm trở về nhịp sống sinh hoạt thường ngày.

Tập phục hồi chức năng tại khoa Vật lý trị liệu - Phục hồi chức năng, Bệnh viện Gia An 115

Các bài tập phục hồi chức năng vận động sau tai biến

Trong quá trình phục hồi sau tai biến, các bài tập vận động thường đóng vai trò trung tâm. Tùy theo mức độ liệt và khả năng vận động của người bệnh, bác sĩ hoặc chuyên viên phục hồi chức năng sẽ xây dựng chương trình tập luyện phù hợp.

Các bài tập ở giai đoạn người bệnh đã cử động được. Sau đây là một số bài phục hồi cơ để tăng trương lực cơ:

Bài tập ức chế lực cơ tay: Người bệnh ngồi, tay duỗi thẳng, bàn tay và ngón tay mở xờ đặt trên mặt giường, chống tay sát thân và cố gắng nâng người. Thực hiện động tác này 10 lần.

Bài tập ức chế lực cơ chân: Người bệnh ngồi gối chân liệt vuông góc, bàn chân liệt đặt sát trên nền nhà. Bắt chéo chân lành sang chân liệt, cẳng bên chân lành sang chân liệt, cẳng bên chân lành tỳ đầu gối bên chân liệt xuống. Nếu người bệnh không tự làm được thì người nhà cần hỗ trợ: dùng tay của mình để tì ấn gối bên liệt của người bệnh xuống. Cần giữ tư thế này trong vòng 5-10 phút.

Bài tập gấp háng: Người bệnh ngồi thẳng, khớp gối vuông góc. Tay của người nhà nắm lấy gối bên liệt của người bệnh và nhấc lên.

Bài tập duỗi gối giúp đứng vững: Người bệnh ngồi sâu vào ghế, cẳng chân duỗi thẳng, gối duỗi. Một tay người nhà tỳ vào cổ chân chống lại cử động của người bệnh.

Bài tập các cơ ở tay: Tập cơ ở vai, khuỷu tay và bàn tay. Giơ hai tay lên quá đầu rồi hạ xuống, thực hiện 20 lần. Nếu lúc đầu không làm được ở tư thế ngồi hoặc đứng, có thể thực hiện bài tập này ở tư thế nằm ngửa. Hai tay cầm gậy đưa vào gần và ra xa ra khỏi người, thực hiện 20 lần.

Bài tập cho vai bên liệt: Người bệnh nằm ngửa. Người hỗ trợ dùng một tay giữ vai bên liệt, tay kia cầm cẳng tay đưa tay người bệnh lên phía đầu, đưa lên càng cao càng tốt, khi nào người bệnh đau thì dừng lại. Giữ 30 giây rồi đưa tay trở về vị trí ban đầu.

Bài tập kéo giãn cổ chân: Người bệnh nằm ngửa, duỗi chân. Người hỗ trợ một tay giữ cẳng chân, tay kia dùng ngón cái và 3 ngón đối diện giữ chặt gót chân của người bệnh. Để bàn tay người bệnh tựa vào cẳng tay mình, vừa kéo gót chân người bệnh xuống vừa đẩy mũi bàn chân họ theo hướng ngược lại. Giữ yên khoảng 5 giây. Động tác này thực hiện 15 lần.

Tập các hoạt động sinh hoạt hàng ngày

Ngoài các bài tập vận động, việc luyện tập các hoạt động sinh hoạt như cầm thìa, mặc quần áo, cài cúc áo hoặc cầm nắm đồ vật cũng rất quan trọng.

Những hoạt động này giúp người bệnh từng bước lấy lại khả năng tự chăm sóc bản thân, đồng thời cải thiện sự tự tin trong cuộc sống.

Phương pháp hỗ trợ phục hồi thần kinh sau tai biến

Bên cạnh các bài tập phục hồi chức năng truyền thống, nhiều kỹ thuật hiện đại hiện nay được ứng dụng nhằm hỗ trợ kích thích hệ thần kinh và cải thiện khả năng phục hồi sau tai biến. Một trong những phương pháp được quan tâm trong những năm gần đây là kích thích từ trường xuyên sọ (TMS).

Kích thích từ trường xuyên sọ là kỹ thuật sử dụng các xung từ trường tác động lên những vùng vỏ não liên quan đến vận động, ngôn ngữ và nhận thức. Các xung từ này có khả năng kích thích hoạt động của tế bào thần kinh, từ đó hỗ trợ quá trình tái tổ chức của não bộ sau tổn thương.

Ở bệnh nhân tai biến mạch máu não, TMS có thể giúp tăng cường hoạt động của các vùng não còn chức năng, đồng thời cải thiện sự kết nối giữa các mạng lưới thần kinh. Nhờ đó, phương pháp này được kỳ vọng hỗ trợ cải thiện một số di chứng sau tai biến như yếu liệt, rối loạn vận động hoặc rối loạn ngôn ngữ.

Ưu điểm của kỹ thuật TMS là không xâm lấn, không cần gây mê và người bệnh hoàn toàn tỉnh táo trong suốt quá trình điều trị. Phương pháp thường được kết hợp với các chương trình vật lý trị liệu và phục hồi chức năng để tối ưu hiệu quả phục hồi.

Tại Bệnh viện Gia An 115, kỹ thuật kích thích từ trường xuyên sọ (TMS) đã được triển khai trong điều trị một số rối loạn thần kinh và hỗ trợ phục hồi chức năng cho bệnh nhân sau tai biến. Người bệnh có thể tìm hiểu thêm về nguyên lý, chỉ định và hiệu quả của phương pháp này trong bài viết: Kích thích từ trường xuyên sọ - Ứng dụng trong điều trị trầm cảm, mất ngủ, phục hồi sau đột quỵ

Những yếu tố ảnh hưởng đến khả năng phục hồi sau tai biến

Khả năng phục hồi của mỗi bệnh nhân sau tai biến có thể khác nhau và phụ thuộc vào nhiều yếu tố.

Một số yếu tố quan trọng gồm mức độ tổn thương não, thời điểm bắt đầu phục hồi chức năng, tuổi và tình trạng sức khỏe tổng thể của người bệnh. Ngoài ra, sự kiên trì tập luyện và sự hỗ trợ từ gia đình cũng đóng vai trò rất quan trọng trong quá trình phục hồi.

Trong nhiều trường hợp, việc phối hợp chặt chẽ giữa bác sĩ, chuyên viên phục hồi chức năng và gia đình có thể giúp tối ưu hóa kết quả điều trị.

Người bệnh nên lưu ý gì khi phục hồi chức năng sau tai biến?

Phục hồi chức năng là một quá trình lâu dài và cần sự kiên trì. Người bệnh và gia đình nên tuân thủ chương trình tập luyện theo hướng dẫn của bác sĩ, duy trì tập luyện đều đặn mỗi ngày và theo dõi các dấu hiệu bất thường trong quá trình tập.

Bên cạnh đó, chế độ dinh dưỡng hợp lý, nghỉ ngơi đầy đủ và giữ tinh thần tích cực cũng góp phần quan trọng giúp quá trình phục hồi đạt hiệu quả tốt hơn.

Kết luận

Phục hồi chức năng sau tai biến là bước quan trọng giúp người bệnh cải thiện vận động, phục hồi các chức năng bị ảnh hưởng và nâng cao chất lượng cuộc sống. Việc tập luyện đúng phương pháp, bắt đầu sớm và duy trì đều đặn có thể giúp nhiều bệnh nhân lấy lại khả năng vận động và sinh hoạt độc lập.

Nếu người bệnh xuất hiện các di chứng như yếu liệt tay chân, khó nói hoặc khó nuốt sau tai biến, nên thăm khám chuyên khoa để được đánh giá và xây dựng chương trình phục hồi chức năng phù hợp.