SỎI NIỆU QUẢN - NGUY CƠ TỔN THƯƠNG CHỨC NĂNG THẬN

Sỏi niệu quản có thể gây đau dữ dội vùng hông lưng, ứ đọng nước tiểu và ảnh hưởng đến chức năng thận. Đặc biệt, tắc nghẽn đi kèm nhiễm trùng là tình trạng nguy hiểm cần được đánh giá, xử trí khẩn cấp.

 

SỎI NIỆU QUẢN - NGUY CƠ TỔN THƯƠNG CHỨC NĂNG THẬN - Bệnh viện Gia An 115

Hình minh họa: Sỏi niệu quản gây cản trở dòng nước tiểu và nguy cơ biến chứng

Sỏi tiết niệu có thể xuất hiện ở thận, niệu quản, bàng quang hoặc niệu đạo. Trong đó, sỏi niệu quản cần được chú ý vì viên sỏi có thể cản trở đường dẫn nước tiểu từ thận xuống bàng quang. Không ít người chỉ đi khám khi đau quặn thận, tiểu ra máu hoặc có biểu hiện rối loạn tiểu tiện. Tuy nhiên, mức độ đau không phải lúc nào cũng phản ánh đầy đủ mức độ tắc nghẽn. Việc nhận biết sớm triệu chứng và thăm khám đúng thời điểm góp phần bảo vệ chức năng thận.

Sỏi niệu quản hình thành và gây tắc nghẽn đường tiết niệu

Sỏi niệu quản có thể gây ra những cơn đau hông lưng dữ dội, ảnh hưởng đến sinh hoạt và sức khỏe người bệnh. Đáng lo ngại hơn, khi sỏi gây tắc nghẽn đường tiết niệu, chức năng thận cũng có nguy cơ bị tổn thương nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.

Phần lớn sỏi niệu quản hình thành từ thận, sau đó di chuyển theo dòng nước tiểu xuống niệu quản – ống dẫn nước tiểu từ thận đến bàng quang. Những viên sỏi nhỏ có thể tự đào thải ra ngoài. Tuy nhiên, khi sỏi mắc kẹt tại niệu quản, nước tiểu không thể lưu thông bình thường, gây tắc nghẽn một phần hoặc hoàn toàn.

Khi dòng nước tiểu bị cản trở, nước tiểu có thể ứ đọng phía trên vị trí mắc sỏi, làm tăng áp lực trong thận và dẫn đến tình trạng ứ nước thận. Nếu kéo dài, tình trạng này có thể làm suy giảm chức năng thận, thậm chí gây tổn thương thận nghiêm trọng.

Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào kích thước, vị trí sỏi, thời gian và mức độ tắc nghẽn. Đặc biệt, người chỉ có một thận hoạt động, người đã mắc bệnh thận hoặc bị tắc nghẽn cả hai bên cần được thăm khám và đánh giá khẩn trương để hạn chế nguy cơ suy giảm chức năng thận.

Dấu hiệu sỏi niệu quản cần được nhận biết sớm

Đau hông lưng, có thể lan xuống bụng dưới và vùng bẹn

Đau vùng hông lưng là triệu chứng thường gặp. Cơn đau có thể khởi phát đột ngột, xuất hiện từng cơn hoặc kéo dài, lan xuống bụng dưới hay bẹn. Một số người bệnh đau đến mức không tìm được tư thế thoải mái. Cơn đau thường liên quan đến tình trạng tăng áp lực phía trên viên sỏi và sự co bóp của niệu quản.

Tiểu buốt, tiểu rắt và tiểu ra máu

Khi sỏi di chuyển tới đoạn niệu quản gần bàng quang, người bệnh có thể đi tiểu nhiều lần, tiểu buốt, tiểu rắt hoặc cảm giác muốn đi tiểu liên tục. Sỏi cọ xát gây kích thích niêm mạc đường tiết niệu cũng có thể làm xuất hiện máu trong nước tiểu. Nước tiểu có thể màu hồng, đỏ hoặc nâu; đôi khi chỉ phát hiện hồng cầu qua xét nghiệm.

Những biểu hiện này không riêng có ở sỏi niệu quản. Nhiễm trùng đường tiết niệu và nhiều bệnh lý khác cũng có thể gây tiểu buốt hoặc tiểu ra máu. Vì vậy, không nên tự chẩn đoán nguyên nhân và dùng thuốc theo kinh nghiệm.

Buồn nôn, nôn, sốt hoặc ớn lạnh

Cơn đau quặn thận có thể đi kèm buồn nôn, nôn ói. Nôn nhiều khiến người bệnh mất nước và khó duy trì ăn uống bình thường. Đặc biệt, nếu đau hông lưng kèm sốt, ớn lạnh hoặc rét run, cần nghĩ đến nguy cơ nhiễm trùng đường tiết niệu. Tắc nghẽn kết hợp nhiễm trùng có thể tiến triển nhanh và cần cấp cứu.

Tắc nghẽn kéo dài có thể gây tổn thương chức năng thận

Nguy cơ của sỏi niệu quản không dừng lại ở những cơn đau. Khi nước tiểu bị cản trở, áp lực trong hệ thống dẫn lưu của thận tăng và có thể gây ứ nước thận. Tắc nghẽn nặng hoặc kéo dài làm tăng nguy cơ suy giảm chức năng thận. Một phần tổn thương có thể hồi phục nếu được xử trí sớm, nhưng để tình trạng kéo dài có thể khiến chức năng thận khó phục hồi hoàn toàn.

Đáng lưu ý, người bị tắc nghẽn niệu quản một bên vẫn có thể đi tiểu gần như bình thường vì thận còn lại tiếp tục hoạt động. Vì vậy, lượng nước tiểu không đủ để tự kết luận cả hai thận đều khỏe mạnh. Việc đánh giá chức năng thận cần kết hợp thăm khám, xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh khi có chỉ định.

Tắc nghẽn kèm nhiễm trùng là tình trạng cấp cứu

Khi nước tiểu ứ đọng và xảy ra nhiễm trùng, người bệnh có thể sốt cao, rét run, mệt nhiều, đau hông lưng dữ dội và có nguy cơ nhiễm trùng toàn thân. Theo hướng dẫn chuyên ngành tiết niệu, tắc nghẽn đường tiết niệu đi kèm dấu hiệu nhiễm trùng hoặc vô niệu là tình trạng cấp cứu. Bác sĩ có thể phải dẫn lưu nước tiểu khẩn cấp, dùng kháng sinh phù hợp và trì hoãn xử lý sỏi triệt để cho đến khi nhiễm trùng được kiểm soát.

Người có sốt, rét run kèm đau hông lưng; đau dữ dội không giảm; nôn liên tục; tiểu rất ít hoặc không tiểu được cần đến cơ sở y tế ngay, không chờ tự khỏi tại nhà.

Thăm khám và chẩn đoán sỏi niệu quản

Khi nghi ngờ sỏi niệu quản, bác sĩ khai thác đặc điểm cơn đau, tình trạng tiểu tiện, sốt, tiền sử sỏi và các bệnh lý đi kèm. Việc chẩn đoán không chỉ nhằm xác định có sỏi hay không, mà còn phải làm rõ vị trí, kích thước viên sỏi, mức độ tắc nghẽn, tình trạng nhiễm trùng và ảnh hưởng đến chức năng thận.

Xét nghiệm máu và nước tiểu

Xét nghiệm nước tiểu giúp tìm hồng cầu, bạch cầu và dấu hiệu gợi ý nhiễm trùng. Xét nghiệm máu có thể được chỉ định để đánh giá chức năng thận, tình trạng viêm nhiễm và các chỉ số cần thiết trước điều trị. Kết quả xét nghiệm phải được diễn giải cùng biểu hiện lâm sàng và các phương tiện chẩn đoán khác.

Siêu âm và chụp cắt lớp vi tính

Siêu âm giúp khảo sát thận, phát hiện giãn đài bể thận, ứ nước thận và một số viên sỏi. Dù vậy, sỏi niệu quản nhỏ hoặc ở vị trí khó quan sát có thể không được phát hiện bằng siêu âm. Khi cần, bác sĩ có thể chỉ định chụp cắt lớp vi tính không cản quang nhằm xác định rõ vị trí, kích thước sỏi và các dấu hiệu tắc nghẽn. Phương pháp chẩn đoán hình ảnh được lựa chọn phù hợp với từng người bệnh, đặc biệt với phụ nữ mang thai và trẻ em.

Điều trị sỏi niệu quản dựa trên vị trí và mức độ tắc nghẽn

Không phải tất cả sỏi niệu quản đều cần can thiệp ngay; nhưng cũng không phải viên sỏi nào cũng có thể chờ tự đào thải. Bác sĩ cân nhắc kích thước, vị trí, khả năng di chuyển của sỏi, mức độ đau, tình trạng nhiễm trùng, ứ nước thận và chức năng thận để quyết định hướng xử trí.

Theo dõi và điều trị nội khoa

Với sỏi nhỏ, có khả năng tự đào thải, không gây nhiễm trùng hoặc suy giảm chức năng thận, bác sĩ có thể chỉ định theo dõi và dùng thuốc phù hợp. Một số thuốc hỗ trợ tống xuất sỏi chỉ được cân nhắc trong những trường hợp có chỉ định. Người bệnh cần tái khám đúng hẹn để kiểm tra viên sỏi đã di chuyển hay chưa và bảo đảm tắc nghẽn không tiếp tục gây hại.

Can thiệp khi sỏi khó tự đào thải hoặc gây biến chứng

Khi sỏi không tự thoát, đau kéo dài, gây tắc nghẽn đáng kể hoặc ảnh hưởng đến chức năng thận, bác sĩ có thể lựa chọn tán sỏi ngoài cơ thể, nội soi niệu quản tán sỏi hoặc những biện pháp điều trị khác tùy từng trường hợp. Với nội soi niệu quản, dụng cụ chuyên biệt được đưa qua đường tiểu để tiếp cận và xử lý viên sỏi. Một số người bệnh cần đặt ống thông niệu quản để hỗ trợ dẫn lưu.

Nếu có nhiễm trùng nặng cùng tắc nghẽn, mục tiêu cấp thiết là kiểm soát nhiễm trùng và giải quyết tình trạng ứ đọng nước tiểu. Việc xử lý sỏi triệt để thường được thực hiện sau khi người bệnh ổn định. Phương pháp điều trị cụ thể luôn cần được bác sĩ chuyên khoa chỉ định.

Chăm sóc sức khỏe và hạn chế nguy cơ sỏi tái phát

Sau điều trị, người bệnh nên duy trì thói quen uống nước phù hợp với thể trạng và chỉ định chuyên môn. Người không có yêu cầu hạn chế dịch cần tránh để cơ thể thường xuyên thiếu nước; trong khi người mắc bệnh thận, suy tim hoặc các bệnh lý phải kiểm soát dịch cần tuân thủ hướng dẫn riêng, không áp dụng máy móc một lượng nước uống cho tất cả mọi người.

Chế độ dinh dưỡng cân đối, hạn chế ăn quá mặn và tránh lạm dụng thực phẩm bổ sung là những nguyên tắc hữu ích. Tùy thành phần sỏi, bác sĩ có thể hướng dẫn điều chỉnh thực phẩm hoặc điều trị dự phòng riêng. Người đã từng mắc sỏi cần tái khám theo hẹn, đặc biệt khi xuất hiện lại đau hông lưng, tiểu ra máu hoặc các biểu hiện bất thường.

Không nên uống thật nhiều nước để cố đẩy sỏi trong lúc đang đau quặn thận hoặc nghi ngờ tắc nghẽn. Người bệnh cũng không nên tự ý dùng thuốc giảm đau kéo dài, thuốc không rõ nguồn gốc hay phương pháp truyền miệng thay cho thăm khám. Một số thuốc giảm đau có thể ảnh hưởng chức năng thận, nhất là khi người bệnh mất nước hoặc có bệnh thận từ trước.

Chủ động thăm khám để bảo vệ chức năng thận

Sỏi niệu quản có thể gây tắc nghẽn đường tiết niệu, ứ nước thận và nhiễm trùng, từ đó làm tăng nguy cơ tổn thương thận. Người dân cần chú ý đau hông lưng, tiểu ra máu và thay đổi tiểu tiện; đặc biệt không được chủ quan khi có sốt, rét run, nôn nhiều hoặc tiểu ít bất thường.

Thăm khám sớm giúp xác định nguyên nhân, đánh giá mức độ tắc nghẽn và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. Tại Bệnh viện Gia An 115, người có triệu chứng nghi ngờ sỏi niệu quản có thể liên hệ nhân viên y tế để được hướng dẫn thăm khám, đánh giá sức khỏe và tư vấn theo tình trạng cụ thể. Phát hiện, xử trí kịp thời góp phần hạn chế biến chứng và bảo vệ chức năng.

Bệnh viện Gia An 115 là bệnh viện đa chuyên khoa kỹ thuật cao. Bệnh viện quy tụ đội ngũ chuyên gia, bác sĩ chuyên môn cao, dày dặn kinh nghiệm, tận tâm, chu đáo và hệ thống trang thiết bị hiện đại, đặc biệt có ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong chẩn đoán, điều trị. Để đăng ký khám và tư vấn, Quý Khách hàng vui lòng sử dụng tính năng Đặt lịch khám ngay trên website.