Sốt xuất huyết Dengue: Dấu hiệu nhận biết, giai đoạn nguy hiểm, điều trị và cách phòng ngừa

Sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra và lây truyền chủ yếu qua muỗi vằn. Đây là một trong những bệnh lý có số ca mắc gia tăng mạnh vào mùa mưa hoặc thời điểm thời tiết nóng ẩm – điều kiện thuận lợi để muỗi sinh sản và phát triển.

Điều khiến sốt xuất huyết trở nên đáng lo ngại không chỉ nằm ở nguy cơ lây lan trong cộng đồng mà còn ở diễn tiến khó lường của bệnh. Không ít trường hợp ban đầu chỉ sốt cao, đau nhức giống cảm cúm thông thường nên người bệnh chủ quan tự theo dõi tại nhà. Tuy nhiên, vài ngày sau, bệnh có thể chuyển sang giai đoạn nguy hiểm với tình trạng thoát huyết tương, cô đặc máu, xuất huyết nặng hoặc sốc nếu không được phát hiện kịp thời.

Trên thực tế, nhiều người nghĩ rằng “hết sốt là sắp khỏi bệnh”. Nhưng với sốt xuất huyết Dengue, đây đôi khi lại là thời điểm bác sĩ lo ngại nhất vì người bệnh có thể bước vào giai đoạn chuyển nặng.

Hiểu đúng về dấu hiệu, diễn tiến bệnh và cách chăm sóc phù hợp sẽ giúp giảm nguy cơ biến chứng, đồng thời hỗ trợ người bệnh được theo dõi và điều trị kịp thời.

Sốt xuất huyết Dengue là gì?

Sốt xuất huyết Dengue là bệnh do virus Dengue gây ra. Virus này được truyền từ người bệnh sang người lành thông qua muỗi Aedes, thường gọi là muỗi vằn. Hiện nay có 4 type virus Dengue gồm: DENV-1, DENV-2, DENV-3 và DENV-4. Một người có thể mắc sốt xuất huyết nhiều lần trong đời do miễn dịch sau nhiễm bệnh chỉ có tác dụng với từng type virus nhất định. Điều này lý giải vì sao có những người từng mắc sốt xuất huyết nhưng vẫn tiếp tục tái nhiễm ở các lần sau.

Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi, từ trẻ em đến người lớn. Tuy nhiên, mức độ diễn tiến và nguy cơ biến chứng có thể khác nhau tùy theo thể trạng, độ tuổi và bệnh lý nền đi kèm.

Sốt xuất huyết lây truyền như thế nào?

Không giống nhiều bệnh truyền nhiễm đường hô hấp, sốt xuất huyết Dengue không lây trực tiếp khi ăn uống chung, tiếp xúc thông thường hay nói chuyện với người bệnh. Con đường lây truyền chủ yếu là qua muỗi vằn:

• Muỗi đốt người đang mang virus Dengue
• Virus phát triển trong cơ thể muỗi
• Muỗi tiếp tục đốt người khỏe mạnh và truyền virus

Muỗi Aedes thường hoạt động mạnh vào sáng sớm và chiều tối. Đặc biệt, loại muỗi này có thể sinh sản ở những nơi nước đọng nhỏ như ly nước bỏ quên, chậu cây, lốp xe cũ, thùng chứa nước không đậy kín… Đây cũng là lý do sốt xuất huyết dễ bùng phát trong cộng đồng nếu môi trường sống không được vệ sinh thường xuyên.

Dấu hiệu nhận biết sốt xuất huyết Dengue

Ở giai đoạn đầu, sốt xuất huyết khá dễ nhầm với cảm cúm hoặc sốt siêu vi thông thường. Tuy nhiên, người bệnh thường có biểu hiện sốt cao đột ngột kèm cảm giác đau nhức rõ rệt toàn thân. Các triệu chứng thường gặp gồm sốt cao liên tục, đau đầu, đau hốc mắt, đau cơ, đau khớp, mệt nhiều, chán ăn, buồn nôn hoặc nôn, da sung huyết. Một số trường hợp có thể xuất hiện dấu hiệu xuất huyết như chấm xuất huyết dưới da, chảy máu chân răng, chảy máu mũi, rong kinh ở nữ giới.

Tuy nhiên, không phải người mắc sốt xuất huyết nào cũng nổi ban hoặc xuất hiện dấu hiệu xuất huyết rõ ràng ngay từ đầu. Có những trường hợp chỉ sốt và mệt nhiều trong vài ngày đầu khiến người bệnh chủ quan nghĩ mình chỉ bị cảm sốt thông thường. Đây cũng là lý do bác sĩ thường khuyến cáo người dân nên theo dõi sát nếu xuất hiện sốt cao liên tục, đặc biệt trong mùa dịch hoặc khu vực có nhiều ca mắc sốt xuất huyết.

Các giai đoạn của sốt xuất huyết

Một trong những đặc điểm quan trọng của sốt xuất huyết Dengue là bệnh diễn tiến theo từng giai đoạn. Việc hiểu rõ từng giai đoạn giúp người bệnh nhận biết thời điểm cần theo dõi sát hoặc nhập viện kịp thời.

Giai đoạn sốt

Giai đoạn này thường kéo dài khoảng 2-7 ngày đầu. Người bệnh thường sốt cao đột ngột, đau đầu, đau nhức cơ thể, mệt nhiều và ăn uống kém. Một số người có cảm giác đau hốc mắt hoặc đau nhức như “gãy xương”. Ở giai đoạn này, nhiều trường hợp chưa xuất hiện dấu hiệu xuất huyết nên rất dễ bị nhầm với cúm hoặc sốt siêu vi.

Giai đoạn nguy hiểm

Đây là giai đoạn cần đặc biệt theo dõi vì bệnh có thể chuyển nặng nhanh chóng. Thông thường, giai đoạn nguy hiểm rơi vào khoảng ngày thứ 3-5 của bệnh. Điều đáng lưu ý là đây thường cũng là thời điểm người bệnh bắt đầu hạ sốt. Nhiều người thấy cơ thể bớt nóng, tỉnh táo hơn nên nghĩ bệnh đang hồi phục. Tuy nhiên, với sốt xuất huyết, việc hạ sốt không đồng nghĩa đã qua nguy hiểm. Đây có thể là thời điểm xảy ra hiện tượng thoát huyết tương – tình trạng dịch trong lòng mạch thoát ra ngoài gây cô đặc máu, tụt huyết áp và sốc.

Người bệnh có thể xuất hiện đau bụng nhiều, nôn ói liên tục, tay chân lạnh, tiểu ít, lừ đừ hoặc vật vã, khó thở, xuất huyết bất thường. Nếu không được xử trí kịp thời, bệnh có thể diễn tiến nặng với nguy cơ suy đa cơ quan hoặc đe dọa tính mạng.

Giai đoạn hồi phục

Nếu được theo dõi và điều trị phù hợp, người bệnh sẽ bước sang giai đoạn hồi phục. Lúc này, tình trạng mệt giảm dần, người bệnh ăn uống khá hơn, tiểu nhiều hơn, các chỉ số máu bắt đầu ổn định. Tuy nhiên, người bệnh vẫn cần tái khám đúng hẹn để bác sĩ đánh giá diễn tiến hồi phục và tránh các biến chứng muộn.

Vì sao nhiều người chuyển nặng sau khi đã hạ sốt?

Đây là một trong những hiểu lầm phổ biến nhất ở người mắc sốt xuất huyết Dengue. Nhiều người cho rằng “Hết sốt là đã qua bệnh”. Trên thực tế, giai đoạn nguy hiểm của sốt xuất huyết thường xuất hiện đúng lúc người bệnh bắt đầu giảm sốt. Nguyên nhân là do ở thời điểm này, tình trạng thoát huyết tương có thể xảy ra mạnh hơn. Dịch thoát ra khỏi lòng mạch làm giảm thể tích tuần hoàn, gây cô đặc máu và tụt huyết áp.

Đây cũng là lý do nhiều trường hợp ban ngày còn tỉnh táo nhưng tối bắt đầu đau bụng, sau đó nhanh chóng tụt huyết áp hoặc sốc. Việc theo dõi sát trong những ngày 3-5 của bệnh có vai trò rất quan trọng, ngay cả khi người bệnh đã hạ sốt.

Dấu hiệu cảnh báo sốt xuất huyết chuyển nặng

Người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay nếu xuất hiện các dấu hiệu như: đau bụng nhiều hoặc đau vùng gan, nôn nhiều, mệt lả, tay chân lạnh, chảy máu bất thường, khó thở, tiểu ít, lừ đừ hoặc kích thích, mệt nhiều hơn sau khi hạ sốt. Các dấu hiệu này có thể cảnh báo bệnh đang chuyển sang giai đoạn nặng và cần được theo dõi sát tại bệnh viện.

Tiểu cầu giảm bao nhiêu là nguy hiểm?

Nhiều người mắc sốt xuất huyết thường rất lo lắng khi thấy kết quả xét nghiệm tiểu cầu giảm. Tuy nhiên, bác sĩ không đánh giá mức độ nặng của bệnh chỉ dựa vào một con số tiểu cầu đơn thuần. Trong sốt xuất huyết, tiểu cầu có thể giảm do virus ảnh hưởng đến quá trình tạo tiểu cầu và làm tăng phá hủy tiểu cầu trong cơ thể. Tuy nhiên, điều quan trọng hơn là đánh giá tổng thể: người bệnh có xuất huyết hay không, hematocrit có tăng không, có dấu hiệu thoát huyết tương không, huyết áp và tình trạng tuần hoàn thế nào. Có trường hợp tiểu cầu chưa giảm quá thấp nhưng người bệnh đã có dấu hiệu sốc. Ngược lại, cũng có người tiểu cầu thấp nhưng tình trạng vẫn ổn định nếu được theo dõi sát. Do đó, người bệnh không nên tự ý đánh giá mức độ nguy hiểm chỉ dựa trên chỉ số tiểu cầu.

Xét nghiệm sốt xuất huyết gồm những gì?

Để chẩn đoán và theo dõi Dengue Fever, bác sĩ có thể chỉ định một số xét nghiệm như NS1, IgM Dengue, IgG Dengue, công thức máu, Hematocrit. Trong đó:

• NS1 thường có giá trị ở giai đoạn sớm
• IgM và IgG giúp hỗ trợ chẩn đoán ở các giai đoạn khác nhau
• Công thức máu giúp theo dõi tiểu cầu và tình trạng cô đặc máu

Việc xét nghiệm đúng thời điểm rất quan trọng vì kết quả có thể thay đổi tùy theo ngày bệnh.

Điều trị sốt xuất huyết như thế nào?

Hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu cho Dengue Fever. Phần lớn việc điều trị tập trung vào theo dõi diễn tiến bệnh, hạ sốt đúng cách, bù dịch phù hợp, phát hiện sớm biến chứng. Trong nhiều trường hợp, việc theo dõi sát còn quan trọng hơn cả dùng thuốc.

Người bệnh cần lưu ý:

• Không tự ý truyền dịch tại nhà
• Không lạm dụng thuốc giảm đau chống viêm
• Không tự dùng thuốc không rõ nguồn gốc
• Một số thuốc có thể làm tăng nguy cơ xuất huyết và khiến bệnh diễn tiến nặng hơn.

Có nên truyền dịch tại nhà khi bị sốt xuất huyết?

Đây là sai lầm khá phổ biến. Nhiều người nghĩ rằng truyền dịch sẽ giúp cơ thể nhanh khỏe hơn. Tuy nhiên, trong sốt xuất huyết, việc truyền dịch cần được bác sĩ đánh giá dựa trên tình trạng thoát huyết tương, huyết áp, hematocrit, lượng nước tiểu, nguy cơ quá tải dịch. Truyền dịch không đúng thời điểm hoặc không đúng chỉ định có thể khiến tình trạng nặng hơn, thậm chí gây phù phổi hoặc suy hô hấp.

Người bị sốt xuất huyết nên ăn gì?

Khi mắc sốt xuất huyết, người bệnh thường mệt nhiều, ăn uống kém hoặc buồn nôn. Vì vậy, chế độ dinh dưỡng phù hợp có thể giúp cơ thể hồi phục tốt hơn.

Người bệnh nên ưu tiên thức ăn mềm, dễ tiêu, cháo, súp, trái cây giàu vitamin, thực phẩm nhiều nước. Ngoài nước lọc, có thể bổ sung Oresol đúng hướng dẫn, nước trái cây, nước canh. Nếu người bệnh không uống đủ nước, nôn nhiều, ăn uống kém kéo dài thì cần được thăm khám sớm.

Sốt xuất huyết có được tắm không?

Nhiều người lo ngại tắm sẽ khiến bệnh nặng hơn. Tuy nhiên, người mắc sốt xuất huyết vẫn có thể vệ sinh cơ thể bằng nước ấm và tắm nhanh nếu sức khỏe cho phép. Điều quan trọng là không tắm nước lạnh, không ngâm nước quá lâu, không tắm khi đang choáng hoặc quá mệt. Giữ cơ thể sạch sẽ giúp người bệnh cảm thấy dễ chịu hơn và hạn chế nguy cơ nhiễm khuẩn da.

Cách chăm sóc người bệnh sốt xuất huyết tại nhà

Trong những trường hợp được bác sĩ cho phép theo dõi tại nhà, người bệnh cần nghỉ ngơi nhiều, uống đủ nước, theo dõi nhiệt độ, theo dõi lượng nước tiểu, ăn uống đầy đủ, tái khám đúng hẹn. Đặc biệt, cần theo dõi sát trong các ngày 3-5 vì đây là thời điểm nguy cơ chuyển nặng cao hơn. Nếu xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo như đau bụng, nôn nhiều, tay chân lạnh hoặc mệt lả sau khi hạ sốt, người bệnh cần đến bệnh viện ngay.

Cách phòng ngừa sốt xuất huyết

Hiện nay, phòng muỗi đốt và loại bỏ nơi muỗi sinh sản vẫn là biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc Dengue Fever. Các biện pháp nên thực hiện gồm:

• Diệt lăng quăng, bọ gậy
• Không để nước đọng quanh nhà
• Đậy kín dụng cụ chứa nước
• Ngủ màn kể cả ban ngày
• Mặc quần áo dài tay
• Dùng kem chống muỗi

Việc vệ sinh môi trường sống thường xuyên có vai trò quan trọng trong kiểm soát nguy cơ lây lan sốt xuất huyết trong cộng đồng.

Khi nào cần đến bệnh viện?

Người bệnh nên đến cơ sở y tế khi sốt cao liên tục, có dấu hiệu cảnh báo chuyển nặng, không ăn uống được, nôn nhiều, mệt nhiều sau khi hạ sốt, có bệnh nền. Ngoài ra, nếu người bệnh là trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai hoặc người lớn tuổi cũng nên chú ý nhập viện. Việc nhập viện đúng thời điểm giúp bác sĩ theo dõi sát diễn tiến bệnh và xử trí sớm nếu xuất hiện biến chứng.

Câu hỏi thường gặp về sốt xuất huyết

- Hết sốt có phải đã khỏi bệnh? Không. Đây có thể là thời điểm bước vào giai đoạn nguy hiểm của sốt xuất huyết.

- Sốt xuất huyết có lây trực tiếp không? Bệnh chủ yếu lây qua muỗi vằn, không lây qua tiếp xúc thông thường.

- Sốt xuất huyết không nổi ban có sao không? Có. Không phải người bệnh nào cũng nổi ban hoặc xuất hiện dấu hiệu xuất huyết rõ ràng.

- Có thể mắc sốt xuất huyết nhiều lần không? Có. Một người vẫn có thể mắc bệnh nhiều lần do virus Dengue có nhiều type khác nhau.

Tổng kết

Dengue Fever có thể diễn tiến nhanh và gây biến chứng nguy hiểm nếu chủ quan theo dõi tại nhà hoặc nhập viện muộn. Việc nhận biết sớm dấu hiệu cảnh báo, hiểu rõ giai đoạn nguy hiểm của bệnh và tái khám đúng hẹn có vai trò rất quan trọng trong điều trị. Khi có dấu hiệu nghi ngờ sốt xuất huyết hoặc xuất hiện các biểu hiện chuyển nặng, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được bác sĩ thăm khám và theo dõi kịp thời.