SỐT XUẤT HUYẾT: NHỮNG DẤU HIỆU CẦN BIẾT VÀ CÁCH PHÒNG TRÁNH

Sốt xuất huyết là bệnh truyền nhiễm thường gặp tại Việt Nam, có thể xảy ra ở cả trẻ em và người lớn. Bệnh lây truyền chủ yếu qua muỗi vằn mang vi rút Dengue, với các biểu hiện như sốt cao, đau đầu, đau nhức cơ thể và mệt mỏi. Đáng chú ý, một số trường hợp có thể chuyển nặng khi người bệnh bắt đầu giảm sốt. Nhận biết sớm dấu hiệu bất thường và chủ động thực hiện các biện pháp phòng tránh là những việc quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe bản thân và gia đình.

Sốt xuất huyết là bệnh gì và lây truyền như thế nào?

Sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm do vi rút Dengue gây ra, lây từ người mắc bệnh sang người khỏe mạnh chủ yếu thông qua vết đốt của muỗi vằn mang vi rút.

Khi muỗi vằn đốt người đang nhiễm vi rút Dengue, muỗi có thể mang vi rút và truyền bệnh cho người khác qua những lần đốt tiếp theo. Đây là lý do việc phòng tránh muỗi đốt có vai trò đặc biệt quan trọng trong ngăn ngừa sốt xuất huyết.

Muỗi vằn thường sinh sống gần khu dân cư, có thể sinh sản trong những dụng cụ chứa nước như lu, khạp, xô, chậu, bình hoa hoặc các vật dụng đọng nước mưa. Khác với suy nghĩ của nhiều người, muỗi truyền bệnh sốt xuất huyết hoạt động chủ yếu vào ban ngày, đặc biệt vào sáng sớm và chiều tối.

Tại Việt Nam, sốt xuất huyết có thể xảy ra quanh năm và thường gia tăng vào mùa mưa, khi môi trường có nhiều nơi đọng nước tạo điều kiện thuận lợi cho muỗi sinh sản.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), phần lớn người nhiễm vi rút Dengue không có triệu chứng hoặc chỉ mắc bệnh nhẹ. Tuy nhiên, một số trường hợp có thể diễn tiến nặng, gây chảy máu nghiêm trọng, sốc và tổn thương các cơ quan nếu không được phát hiện, xử trí kịp thời.

Người từng mắc sốt xuất huyết vẫn có thể mắc lại.

Vi rút Dengue có bốn loại khác nhau. Sau khi mắc bệnh do một loại vi rút, cơ thể có khả năng bảo vệ lâu dài với chính loại đó nhưng vẫn có thể nhiễm các loại còn lại.

Đáng lưu ý, người từng mắc sốt xuất huyết có thể tăng nguy cơ mắc bệnh nặng khi nhiễm một loại vi rút Dengue khác. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa tất cả những lần mắc sau đều nghiêm trọng hơn lần đầu.

Do đó, người đã từng mắc sốt xuất huyết vẫn cần thực hiện đầy đủ các biện pháp phòng bệnh, không nên chủ quan cho rằng cơ thể đã có khả năng miễn dịch hoàn toàn.

Bên cạnh đó, sốt xuất huyết không lây trực tiếp từ người sang người qua những tiếp xúc thông thường như bắt tay, trò chuyện hoặc ăn uống chung. Muỗi mang vi rút Dengue mới là con đường lây truyền chủ yếu trong cộng đồng.

Hiểu đúng nguyên nhân và đường lây truyền sẽ giúp người dân lựa chọn biện pháp phòng tránh phù hợp, thay vì chỉ chú ý vệ sinh cá nhân mà bỏ qua việc kiểm soát muỗi tại nơi sinh sống.

Dấu hiệu nhận biết sốt xuất huyết và những cảnh báo nguy hiểm

Những dấu hiệu sốt xuất huyết thường gặp

Sau khi bị muỗi mang vi rút Dengue đốt, các triệu chứng thường xuất hiện trong khoảng 4–10 ngày. Người mắc sốt xuất huyết có thể gặp những biểu hiện sau:

• Sốt cao đột ngột: Nhiệt độ cơ thể có thể lên đến 39–40°C, khiến người bệnh mệt mỏi, khó chịu.
• Đau đầu, đau vùng sau mắt: Cảm giác đau có thể rõ hơn khi cử động mắt.
• Đau nhức cơ, khớp: Người bệnh có thể đau mỏi toàn thân, ảnh hưởng đến sinh hoạt và vận động.
• Buồn nôn hoặc nôn: Có thể kèm theo chán ăn, ăn uống kém.
• Phát ban trên da: Xuất hiện các nốt hoặc mảng đỏ ở một số vùng trên cơ thể.

Không phải người mắc sốt xuất huyết nào cũng xuất hiện đầy đủ những biểu hiện trên. Một số trường hợp triệu chứng khá nhẹ, dễ nhầm với cảm cúm hoặc những bệnh nhiễm vi rút khác.

Để xác định nguyên nhân gây sốt, người bệnh cần được bác sĩ thăm khám. Tùy thời điểm mắc bệnh và tình trạng sức khỏe, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm máu để hỗ trợ chẩn đoán và đánh giá nguy cơ diễn tiến nặng.

Người dân không nên tự kết luận mắc sốt xuất huyết chỉ dựa vào biểu hiện sốt cao hoặc nổi ban. Việc sử dụng thuốc không phù hợp hoặc trì hoãn thăm khám có thể ảnh hưởng đến quá trình theo dõi, điều trị.

Vì sao giảm sốt vẫn cần theo dõi sức khỏe?

Thông thường, khi bị cảm cúm, người bệnh có xu hướng cảm thấy khỏe hơn sau khi hết sốt. Tuy nhiên, đối với sốt xuất huyết, thời điểm nhiệt độ cơ thể bắt đầu giảm có thể trùng với giai đoạn bệnh diễn tiến nguy hiểm.

Giai đoạn này thường xảy ra từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 kể từ khi bắt đầu sốt. Ở một số người bệnh, dịch từ trong lòng mạch máu có thể thoát ra các mô xung quanh, khiến lượng máu lưu thông giảm, dẫn đến tụt huyết áp hoặc sốc.

Nếu tình trạng diễn tiến nhanh mà không được phát hiện, người bệnh có thể gặp những biến chứng nghiêm trọng. Vì vậy, gia đình cần tiếp tục quan sát tình trạng sức khỏe của người bệnh sau khi giảm sốt, đặc biệt là mức độ tỉnh táo, khả năng ăn uống, số lần đi tiểu và những biểu hiện bất thường.

Những dấu hiệu cảnh báo cần đến bệnh viện ngay

Theo WHO và hướng dẫn chuyên môn về sốt xuất huyết, người bệnh cần được đánh giá y tế ngay khi xuất hiện một trong những dấu hiệu sau:

• Đau bụng nhiều hoặc đau bụng liên tục: Cảm giác đau tăng dần, khó chịu rõ rệt.
• Nôn nhiều lần: Đặc biệt khi nôn liên tục, không thể ăn uống hoặc giữ được nước.
• Chảy máu bất thường: Chẳng hạn như chảy máu chân răng, chảy máu mũi, nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen, phân có máu.
• Mệt lả, lừ đừ hoặc bứt rứt bất thường: Người bệnh có biểu hiện yếu sức rõ rệt, phản ứng chậm hoặc thay đổi trạng thái tỉnh táo.
• Tay chân lạnh, da nhợt nhạt: Có thể đi kèm cảm giác choáng váng, vã mồ hôi.
• Thở nhanh, khó thở: Đây là biểu hiện cần được đánh giá khẩn cấp.
• Tiểu ít rõ rệt: Có thể liên quan đến tình trạng thiếu dịch hoặc tuần hoàn máu bị ảnh hưởng.

Ở trẻ nhỏ, cha mẹ cần chú ý thêm tình trạng bỏ bú, li bì, quấy khóc bất thường hoặc khó đánh thức.

Khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu cảnh báo nào, người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay, không chờ đến lịch tái khám. Trường hợp lơ mơ, ngất, khó thở nhiều hoặc có biểu hiện sốc cần được cấp cứu khẩn cấp.

Việc nhận biết dấu hiệu cảnh báo có ý nghĩa quan trọng vì sốt xuất huyết nặng có thể diễn tiến nhanh trong thời gian ngắn.

Chăm sóc người mắc sốt xuất huyết tại nhà cần lưu ý gì?

Không phải tất cả người mắc sốt xuất huyết đều phải nhập viện. Với những trường hợp được bác sĩ đánh giá đủ điều kiện theo dõi tại nhà, người bệnh cần tuân thủ hướng dẫn chăm sóc và tái khám đúng hẹn.

Trước hết, người bệnh nên nghỉ ngơi, hạn chế vận động mạnh và duy trì chế độ ăn phù hợp với khả năng tiêu hóa. Khi mệt hoặc chán ăn, có thể chia thức ăn thành nhiều bữa nhỏ, ưu tiên những món mềm, dễ tiêu.

Việc bổ sung nước rất quan trọng, đặc biệt khi người bệnh sốt cao, nôn hoặc ăn uống kém. Có thể sử dụng nước lọc, dung dịch bù nước và điện giải hoặc các loại nước phù hợp theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Người có bệnh tim, bệnh thận hoặc cần hạn chế lượng nước uống phải tuân thủ chỉ định riêng của bác sĩ.

Trong thời gian theo dõi tại nhà, cần chú ý lượng nước uống, số lần đi tiểu, tình trạng tỉnh táo và những thay đổi bất thường của cơ thể.

Đối với thuốc hạ sốt, người bệnh có thể sử dụng paracetamol theo đúng liều lượng và hướng dẫn của nhân viên y tế. Không tự ý dùng aspirin, ibuprofen hoặc các thuốc giảm đau, hạ sốt khác vì có thể làm tăng nguy cơ chảy máu.

Ngoài ra, không nên tự ý truyền dịch tại nhà. Việc truyền dịch cần được bác sĩ đánh giá và chỉ định phù hợp với từng giai đoạn bệnh. Truyền dịch không đúng cách có thể gây ra những biến chứng nguy hiểm.

Một vấn đề khác cần lưu ý là không phải cứ mắc sốt xuất huyết thì cần truyền tiểu cầu. Bác sĩ sẽ căn cứ vào tình trạng lâm sàng, kết quả xét nghiệm và nguy cơ chảy máu để quyết định phương pháp điều trị.

Người bệnh cũng cần tái khám đúng lịch, thực hiện xét nghiệm khi được chỉ định, ngay cả khi cảm thấy sức khỏe đã cải thiện.

Đối với phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền, việc đánh giá nguy cơ và kế hoạch theo dõi cần được thực hiện thận trọng hơn. Gia đình nên thông báo đầy đủ tình trạng sức khỏe, các bệnh đang điều trị và những loại thuốc người bệnh đang sử dụng để bác sĩ có hướng dẫn phù hợp.

Cách phòng tránh sốt xuất huyết để bảo vệ sức khỏe

Sốt xuất huyết lây truyền chủ yếu qua muỗi vằn. Vì vậy, giảm số lượng muỗi, loại bỏ nơi muỗi sinh sản và hạn chế muỗi đốt là những biện pháp quan trọng giúp phòng bệnh.

Việc phòng tránh cần được thực hiện thường xuyên tại gia đình, trường học, nơi làm việc và các khu vực sinh hoạt chung, thay vì chỉ tăng cường khi đã xuất hiện người mắc bệnh.

Loại bỏ nơi muỗi sinh sản

Muỗi vằn có thể đẻ trứng trong những dụng cụ chứa nước sạch hoặc nước đọng quanh nhà. Chỉ cần một lượng nước nhỏ tồn đọng trong thời gian đủ lâu cũng có thể tạo điều kiện cho muỗi sinh sản. Do đó, mỗi gia đình nên thực hiện những việc sau:

• Đậy kín các dụng cụ chứa nước sinh hoạt để muỗi không thể vào đẻ trứng.
• Thường xuyên kiểm tra, cọ rửa các dụng cụ chứa nước theo hướng dẫn phòng chống dịch tại địa phương.
• Thay nước và vệ sinh bình hoa, khay nước, chậu cây và các vật dụng có thể đọng nước.
• Thu gom, loại bỏ chai lọ, lon, lốp xe cũ và những vật dụng phế thải có khả năng chứa nước mưa.
• Kiểm tra mái hiên, máng xối, sân thượng và các khu vực ít sử dụng để phát hiện, xử lý nước đọng.
• Phối hợp với nhân viên y tế trong các hoạt động kiểm soát lăng quăng, bọ gậy và phòng chống muỗi tại địa phương.

Đối với những dụng cụ chứa nước không thể đổ bỏ, cần áp dụng biện pháp xử lý phù hợp theo hướng dẫn của ngành Y tế.

Dọn dẹp nhà cửa sạch sẽ là việc cần thiết, nhưng chỉ quét dọn hoặc phun thuốc diệt muỗi mà không loại bỏ nơi muỗi sinh sản sẽ khó duy trì hiệu quả phòng bệnh lâu dài.

Chủ động phòng tránh muỗi đốt

Muỗi vằn hoạt động chủ yếu vào ban ngày, vì vậy người dân không nên chỉ sử dụng màn ngủ hoặc các biện pháp chống muỗi vào ban đêm. Để hạn chế bị muỗi đốt, nên:

• Mặc quần áo dài tay, che phủ cơ thể khi phù hợp.
• Ngủ màn, kể cả vào ban ngày, đặc biệt với trẻ nhỏ và người đang mắc bệnh.
• Sử dụng sản phẩm chống muỗi phù hợp với độ tuổi và làm theo hướng dẫn trên nhãn.
• Lắp lưới chắn muỗi ở cửa sổ, cửa ra vào nếu có điều kiện.
• Kiểm tra những khu vực tối, ẩm hoặc có nhiều vật dụng, nơi muỗi thường trú đậu.

Với trẻ nhỏ, cha mẹ cần lựa chọn các sản phẩm chống muỗi phù hợp với độ tuổi, không sử dụng tùy tiện những sản phẩm có thể gây kích ứng da hoặc ảnh hưởng đến sức khỏe. Phụ nữ mang thai và người có làn da nhạy cảm cũng nên tham khảo hướng dẫn sử dụng trước khi lựa chọn sản phẩm.

Khi trong nhà có người mắc sốt xuất huyết, việc phòng tránh muỗi đốt cần được chú trọng hơn. Nếu muỗi đốt người đang có vi rút Dengue trong máu, muỗi có thể nhiễm vi rút và sau đó truyền bệnh cho người khác.

Vì vậy, người mắc sốt xuất huyết nên nằm màn, sử dụng các biện pháp chống muỗi phù hợp và hạn chế để muỗi tiếp xúc trong thời gian mắc bệnh.

Chủ động phòng bệnh tại gia đình và cộng đồng

Phòng chống sốt xuất huyết không chỉ là trách nhiệm của từng cá nhân mà cần có sự phối hợp của cả cộng đồng.

Tại gia đình, các thành viên có thể duy trì thói quen kiểm tra những nơi đọng nước định kỳ. Những vật dụng ít được chú ý như khay hứng nước phía sau tủ lạnh, chậu cây cảnh, máng nước hoặc chai lọ ngoài sân cũng cần được kiểm tra.

Tại trường học và nơi làm việc, việc vệ sinh khuôn viên, xử lý các vật dụng chứa nước và hướng dẫn phòng tránh muỗi đốt góp phần giảm nguy cơ lây truyền bệnh.

Khi địa phương tổ chức các đợt vệ sinh môi trường, diệt lăng quăng, bọ gậy hoặc phun hóa chất kiểm soát muỗi, người dân cần phối hợp thực hiện theo hướng dẫn của cơ quan chức năng.

Vắc xin phòng sốt xuất huyết có thay thế được việc phòng muỗi đốt không?

Hiện nay, Việt Nam đã có vắc xin phòng sốt xuất huyết được cấp phép sử dụng. Đây là một biện pháp bổ sung trong phòng bệnh, nhưng không thay thế các hoạt động kiểm soát muỗi và phòng tránh muỗi đốt. Theo WHO, việc sử dụng vắc xin sốt xuất huyết cần xem xét độ tuổi, tình hình lưu hành bệnh, nguy cơ mắc bệnh và những điều kiện chuyên môn liên quan. Người dân nên đến cơ sở tiêm chủng được cấp phép để được bác sĩ tư vấn về đối tượng phù hợp, chống chỉ định và lịch tiêm theo hướng dẫn hiện hành. Không phải tất cả mọi người đều có cùng chỉ định tiêm vắc xin. Vì vậy, việc tìm hiểu thông tin và trao đổi với nhân viên y tế trước khi tiêm là cần thiết.

Chủ động phòng tránh để hạn chế nguy cơ mắc bệnh

Sốt xuất huyết có thể xảy ra ở bất kỳ lứa tuổi nào và không nên chủ quan trước những biểu hiện ban đầu. Việc phát hiện sớm, theo dõi đúng cách và được chăm sóc y tế kịp thời giúp giảm nguy cơ xảy ra biến chứng nghiêm trọng. 

Bên cạnh đó, mỗi gia đình cần duy trì các biện pháp phòng chống muỗi, loại bỏ nơi muỗi sinh sản và giữ môi trường sống an toàn. Những hành động đơn giản nhưng được thực hiện thường xuyên sẽ góp phần hạn chế sự lây truyền sốt xuất huyết trong cộng đồng. 

Khi có triệu chứng nghi ngờ sốt xuất huyết, Quý cô chú, anh chị có thể liên hệ Bệnh viện Gia An 115 để được tư vấn và đặt lịch thăm khám. Trường hợp xuất hiện dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm, cần đến ngay cơ sở y tế để được xử trí kịp thời.

 

BỆNH VIỆN GIA AN 115

Địa chỉ: 05 Đường số 17A, Khu phố 26, phường An Lạc, TP.HCM.

Tổng đài tư vấn: (????????????) ???????? ???????????? ????????????

Cấp cứu: (028) 62 655 115

Website: https://giaan115.com