TẮC RUỘT DẤU HIỆU NHẬN BIẾT, NGUYÊN NHÂN VÀ CÁCH XỬ TRÍ

Tắc ruột xảy ra khi thức ăn, dịch tiêu hóa và hơi không thể di chuyển bình thường qua đường ruột. Người bệnh có thể đau bụng, chướng bụng, nôn ói hoặc không đánh hơi, đi ngoài được. Đây là tình trạng cần được đánh giá khẩn cấp tại bệnh viện vì có thể gây mất nước, thiếu máu nuôi ruột và thủng ruột.

Khi nào cần đi cấp cứu

Đến khoa Cấp cứu ngay nếu đau bụng dữ dội hoặc kéo dài không giảm; hoặc đau bụng kèm chướng bụng, nôn nhiều, không đánh hơi được. Không cần chờ đủ các dấu hiệu mới đi khám. Nếu choáng, ngất hoặc không thể di chuyển an toàn, gọi 115 để được hỗ trợ.

Tắc ruột là gì?

Tắc ruột là tình trạng sự lưu thông trong ruột bị cản trở một phần hoặc hoàn toàn. Vị trí tắc có thể nằm ở ruột non hoặc ruột già (đại tràng). Khi dịch và hơi tích tụ phía trên vị trí tắc, đoạn ruột này căng giãn, gây đau bụng, chướng bụng và nôn ói.

TẮC RUỘT DẤU HIỆU NHẬN BIẾT, NGUYÊN NHÂN VÀ CÁCH XỬ TRÍ - Bệnh viện Gia An 115

Hình 1. Minh họa sự lưu thông bình thường trong ruột và cơ chế tắc ruột cơ học: đoạn ruột phía trên vị trí tắc giãn, đoạn sau tắc xẹp.

Trong tắc ruột cơ học, một nguyên nhân cụ thể như dải dính sau mổ, thoát vị, khối u hoặc xoắn ruột cản trở sự lưu thông. Chỗ tắc không nhất thiết là một vật nằm trong lòng ruột; ruột cũng có thể bị gập hoặc chèn ép từ bên ngoài.

Liệt ruột và giả tắc ruột có thể gây biểu hiện tương tự, nhưng không có chỗ tắc cơ học. Khi đó, hoạt động co bóp của ruột bị rối loạn. Bác sĩ cần phân biệt các tình trạng này vì cách điều trị khác nhau.

Dấu hiệu cảnh báo tắc ruột

TẮC RUỘT DẤU HIỆU NHẬN BIẾT, NGUYÊN NHÂN VÀ CÁCH XỬ TRÍ - Bệnh viện Gia An 115
Hình 2. Các dấu hiệu cảnh báo tắc ruột: đau bụng từng cơn hoặc liên tục, chướng bụng, buồn nôn hoặc nôn ói, không đánh hơi hoặc đi ngoài được.

Triệu chứng thay đổi theo vị trí, mức độ và thời gian tắc. Người bệnh có thể chỉ xuất hiện một số dấu hiệu dưới đây.

Đau bụng từng cơn hoặc liên tục

Cơn đau có thể quặn từng đợt, giảm rồi xuất hiện trở lại. Đau tăng dần hoặc chuyển sang liên tục, dữ dội là dấu hiệu đáng lo ngại, có thể liên quan đến thiếu máu nuôi ruột. Vị trí đau thay đổi tùy đoạn ruột bị ảnh hưởng.

Chướng bụng

Hơi và dịch bị giữ lại khiến bụng căng, đầy tức hoặc phình to. Chướng bụng cũng gặp trong nhiều bệnh khác; cần đặc biệt chú ý khi đi kèm đau bụng, nôn ói hoặc không đánh hơi được.

Buồn nôn hoặc nôn ói

Thức ăn và dịch tiêu hóa ứ lại có thể gây buồn nôn hoặc nôn. Nôn nhiều dẫn đến mất nước, biểu hiện bằng khát, khô miệng, chóng mặt và tiểu ít. Nôn có thể xuất hiện muộn trong tắc ruột già; không nôn cũng không loại trừ tắc ruột.

Không đánh hơi hoặc không đi ngoài được

Khi tắc hoàn toàn, hơi và phân không thể đi qua chỗ tắc. Tuy nhiên, ở giai đoạn đầu, phần phân nằm phía dưới chỗ tắc vẫn có thể được thải ra. Người bị tắc một phần cũng có thể còn đi ngoài, thậm chí tiêu chảy. Vì vậy, vẫn đi ngoài được không đủ để loại trừ tắc ruột.

Những nguyên nhân thường gặp gây tắc ruột

Nguyên nhân thường gặp khác nhau giữa tắc ruột non và tắc ruột già. Tiền sử phẫu thuật, thoát vị và bệnh đường ruột giúp bác sĩ định hướng chẩn đoán.

Dính ruột sau phẫu thuật vùng bụng

Sau phẫu thuật ổ bụng, các dải mô sẹo có thể kéo, gập hoặc chèn ép ruột. Dính ruột là nguyên nhân thường gặp của tắc ruột non ở người lớn và có thể gây tắc sau mổ nhiều năm.

Thoát vị làm đoạn ruột bị mắc kẹt

Thoát vị xảy ra khi mô hoặc cơ quan chui qua vị trí yếu của thành bụng. Đoạn ruột mắc kẹt trong khối thoát vị có thể bị tắc và thiếu máu nuôi. Nếu khối thoát vị đột ngột đau nhiều, căng cứng hoặc kèm nôn ói, cần đi cấp cứu; không cố đẩy khối thoát vị trở lại.

Khối u hoặc vị trí hẹp trong đường ruột

Khối u, trong đó có ung thư đại trực tràng, hoặc đoạn ruột bị hẹp do bệnh lý có thể cản trở sự lưu thông. Thay đổi thói quen đi ngoài kéo dài, đi ngoài ra máu hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân cần được thăm khám; các dấu hiệu này không đồng nghĩa với ung thư.

Những nguyên nhân khác

Xoắn ruột làm ruột bị vặn xoắn; lồng ruột xảy ra khi một đoạn ruột chui vào đoạn kế cận. Cả hai đều có thể gây tắc và ảnh hưởng đến máu nuôi ruột.

Cách xử trí an toàn khi nghi ngờ tắc ruột

Đến khoa Cấp cứu gần nhất khi có các dấu hiệu nghi ngờ nêu trên. Trong lúc chuẩn bị và di chuyển đến bệnh viện, người bệnh và người nhà cần lưu ý những việc sau.

Không tự dùng thuốc xổ hoặc thụt tháo

Không tự dùng thuốc xổ, thuốc nhuận tràng, thụt tháo hoặc xoa bóp mạnh vùng bụng để cố đi ngoài. Không tự tăng chất xơ hay uống nhiều nước với mục đích “đẩy” chỗ tắc.

Tạm ngừng ăn uống trong lúc đến cấp cứu

Tạm ngừng ăn uống trong lúc đến cấp cứu, cho đến khi nhân viên y tế đánh giá và hướng dẫn. Cố ăn hoặc uống thêm có thể làm tăng nôn ói. Nếu mất nước, bác sĩ sẽ bù dịch bằng phương pháp phù hợp. Không ở nhà nhịn ăn uống để chờ bệnh tự khỏi.

Không tự dùng thuốc để trì hoãn việc khám

Không tự dùng thuốc giảm đau, chống nôn hoặc thuốc tiêu hóa rồi trì hoãn việc đi viện. Tại bệnh viện, nhân viên y tế có thể giảm đau và điều trị triệu chứng trong quá trình đánh giá; người bệnh không cần cố chịu đau.

Cung cấp thông tin cần thiết khi đến bệnh viện

Cho bác sĩ biết thời điểm bắt đầu đau, diễn biến cơn đau, số lần nôn, lần cuối đánh hơi và đi ngoài. Cung cấp tiền sử mổ bụng, bệnh đang điều trị và danh sách thuốc đang dùng.

Các phương pháp chẩn đoán tắc ruột

Bác sĩ hỏi bệnh, khám bụng, đánh giá mất nước và các dấu hiệu biến chứng. Xét nghiệm máu có thể giúp kiểm tra điện giải, chức năng thận và những bất thường khác cần xử trí.

Tùy tình trạng, bác sĩ chỉ định chụp X-quang bụng hoặc chụp cắt lớp vi tính (CT). CT có thể giúp xác định vị trí, nguyên nhân tắc và dấu hiệu biến chứng. Không phải người bệnh nào cũng cần tất cả các xét nghiệm hoặc phương pháp chụp.

Điều trị tắc ruột theo nguyên nhân và mức độ bệnh

Điều trị nhằm khôi phục sự lưu thông, bù dịch và điện giải, đồng thời bảo vệ đoạn ruột bị ảnh hưởng. Phương án phụ thuộc nguyên nhân, mức độ tắc và dấu hiệu biến chứng.

Theo dõi và điều trị không phẫu thuật

Một số trường hợp, chẳng hạn tắc ruột do dính chưa có dấu hiệu thiếu máu ruột hoặc viêm phúc mạc, có thể được điều trị không phẫu thuật dưới sự theo dõi tại bệnh viện. Các biện pháp gồm tạm ngừng ăn uống, truyền dịch và điều chỉnh điện giải.

Khi cần, bác sĩ đặt ống qua mũi xuống dạ dày để dẫn lưu dịch và hơi, giúp giảm nôn và căng chướng. Nếu không cải thiện hoặc xuất hiện dấu hiệu nguy hiểm, cần đánh giá lại và thay đổi phương án điều trị.

Phẫu thuật khi có chỉ định

Khi nghi ngờ ruột thiếu máu, hoại tử, thủng hoặc có viêm phúc mạc, bác sĩ cần đánh giá phẫu thuật khẩn cấp. Phẫu thuật cũng có thể được chỉ định tùy nguyên nhân và mức độ tắc, hoặc khi điều trị không phẫu thuật không hiệu quả. Can thiệp có thể gồm gỡ dính, giải phóng ruột mắc kẹt trong khối thoát vị, xử lý nguyên nhân tắc hoặc cắt bỏ đoạn ruột không thể hồi phục.

Không phải mọi trường hợp tắc ruột đều phải mổ. Tuy nhiên, quyết định theo dõi hay phẫu thuật phải do bác sĩ đưa ra; người bệnh không tự điều trị hoặc tự rời viện khi chưa được đánh giá an toàn.

Tắc ruột nguy hiểm như thế nào?

Nôn nhiều và dịch bị giữ lại trong ruột có thể gây mất nước, rối loạn điện giải — tức mất cân bằng các chất như natri, kali. Người bệnh có thể mệt lả, chóng mặt và tiểu ít.

Đoạn ruột bị tắc có thể thiếu máu nuôi, hoại tử hoặc thủng. Khi chất chứa trong ruột tràn vào ổ bụng, người bệnh có nguy cơ viêm phúc mạc và nhiễm trùng nặng.

Không phải trường hợp nào cũng có biến chứng, nhưng không thể tự đánh giá mức độ nguy hiểm tại nhà. Đau giảm tạm thời không chứng minh chỗ tắc đã được giải quyết.

Có thể phòng ngừa tắc ruột không

Không thể phòng ngừa tất cả nguyên nhân gây tắc ruột. Người đã mổ bụng cần nhận biết dấu hiệu cảnh báo; người có thoát vị hoặc bệnh đường ruột nên khám và điều trị theo hướng dẫn.

Nếu thay đổi thói quen đi ngoài kéo dài, có máu trong phân, đau bụng tái diễn hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân, cần khám để tìm nguyên nhân. Ăn uống hợp lý có lợi cho tiêu hóa nhưng không bảo đảm ngăn được tắc ruột do dính, thoát vị hoặc khối u.

Bệnh viện Gia An 115 khuyến cáo người dân theo dõi các biểu hiện bất thường của cơ thể và chủ động tìm hỗ trợ y tế khi nghi ngờ tắc ruột. Khi có dấu hiệu nguy hiểm, hãy đến cơ sở cấp cứu gần nhất hoặc gọi 115 để được hỗ trợ kịp thời.

Thông tin liên hệ: BỆNH VIỆN GIA AN 115 – Tổng đài: 028 62 655 115.