Uống ít nước – Thói quen âm thầm hủy hoại thận

Thường xuyên uống ít nước làm tăng nguy cơ hình thành sỏi thận và tái phát sỏi, tăng nguy cơ nhiễm trùng tiết niệu tái diễn, bên cạnh đó còn làm suy giảm chức năng thận, thậm chí trong một số trường hợp còn phải lọc máu cấp cứu.

Tăng áp lực cho thận nếu không uống đủ nước

Chia sẻ của ThS.BS. Phạm Thị Mộng Đào, Trưởng khoa Thận Nhân tạo - Bệnh viện Gia An 115, vào mùa lạnh hoặc thường xuyên ngồi trong môi trường máy lạnh, cơ thể ít đổ mồ hôi nên nhiều người lầm tưởng nhu cầu nước giảm và uống ít hơn bình thường. Tuy nhiên, trên thực tế, cơ thể vẫn liên tục mất nước qua hô hấp (thở ra không khí khô lạnh), qua da và qua nước tiểu, chỉ là không dễ nhận ra như khi ra mồ hôi.

Khi lượng nước đưa vào không đủ bù lại lượng mất đi, thể tích tuần hoàn giảm, máu trở nên cô đặc. Máu tới thận giảm, trong khi thận buộc phải tăng công suất làm việc tăng tái hấp thu nước để duy trì huyết áp và cân bằng nội môi. Nước tiểu vì thế trở nên đậm đặc hơn và số lượng nước tiểu ít hơn.

Trong điều kiện “thiếu nước đầu vào” nhưng vẫn phải đảm nhiệm chức năng lọc chất thải và điều hòa điện giải, thận phải làm việc với áp lực cao hơn, dù người bệnh không có cảm giác khát hay mất nước rõ rệt.

Thiếu nước kéo dài khiến nước tiểu thường xuyên ở tình trạng cô đặc, làm tăng nồng độ các khoáng chất như canxi, oxalat, axit uric và phosphate. Đây là cơ chế trực tiếp thúc đẩy hình thành sỏi thận và làm tăng nguy cơ tái phát ở người đã từng mắc sỏi.

Đồng thời, giảm thể tích tuần hoàn kéo dài làm giảm tưới máu thận, khiến mức lọc cầu thận suy giảm dần. Trên lâm sàng, có thể ghi nhận creatinin máu tăng, eGFR giảm – những chỉ dấu của suy giảm chức năng thận.

Ngoài ra, lượng nước tiểu ít cũng làm giảm khả năng “rửa trôi” vi khuẩn trong đường tiết niệu, làm tăng nguy cơ nhiễm trùng tiết niệu tái diễn, từ đó có thể gây tổn thương nhu mô thận nếu kéo dài.

Với người cao tuổi, người mắc đái tháo đường, tăng huyết áp hoặc bệnh thận mạn, tình trạng thiếu nước trong mùa lạnh còn có thể khởi phát suy thận cấp trên nền mạn, khiến chức năng thận suy giảm nhanh và khó hồi phục hơn, đôi khi còn phải lọc máu cấp cứu.

Dấu hiệu cảnh báo thận đang “quá tải” do thiếu nước

ThS.BS. Phạm Thị Mộng Đào cho biết, ở giai đoạn sớm, các biểu hiện thường khá mờ nhạt. Người bệnh có thể thấy nước tiểu sẫm màu, mùi đậm, lượng ít hơn bình thường nhưng dễ chủ quan bỏ qua.

Uống ít nước khiến nước tiểu sẫm màu, mùi đậm, lượng ít hơn bình thường

Một số trường hợp xuất hiện khô miệng kéo dài, môi khô bong tróc, da nhăn, mệt nhẹ, đau âm ỉ vùng thắt lưng hoặc tiểu rắt thoáng qua, nhất là vào buổi sáng. Ở người có cơ địa dễ tạo sỏi, có thể có cảm giác lâm râm vùng hông lưng hoặc tiểu buốt nhẹ do tinh thể khoáng bắt đầu kết tủa trong đường tiết niệu.

Ở người cao tuổi hoặc người có bệnh nền, thiếu nước còn có thể biểu hiện bằng chóng mặt nhẹ khi thay đổi tư thế, da khô, táo bón, nhưng ít khi được liên hệ với việc thận đang bị thiếu nước để duy trì chức năng lọc.

Uống bao nhiêu nước mỗi ngày bảo vệ sức khỏe thận?

Theo ThS.BS. Phạm Thị Mộng Đào, với người trưởng thành khỏe mạnh, lượng nước khuyến cáo trung bình khoảng 30-35 ml/kg cân nặng/ngày (tương đương 1,8-2,5 lít/ngày), kể cả khi không thấy khát. Người có tiền sử sỏi thận thường cần uống nhiều hơn để duy trì lượng nước tiểu đạt từ 2-2,5 lít/ngày.

Một số nguyên tắc quan trọng gồm:

• Uống đều trong ngày, chia nhỏ từng ngụm, không đợi khát mới uống và không dồn nhiều nước vào buổi tối.
• Ưu tiên nước lọc ấm hoặc nước ở nhiệt độ phòng; hạn chế nước ngọt, đồ uống nhiều đường, trà đặc hoặc cà phê quá nhiều vì có thể làm tăng bài niệu nhưng không bù đủ nước cho cơ thể.
• Quan sát màu nước tiểu: vàng nhạt là đạt, vàng sậm là dấu hiệu cần tăng lượng nước uống.

Riêng với người mắc bệnh thận mạn, lượng nước cần được cá thể hóa theo mức lọc cầu thận, tình trạng phù và huyết áp, do đó nên tuân thủ tư vấn của bác sĩ điều trị, không tự ý uống quá nhiều.