VÌ SAO NGƯỜI BỆNH ĐƯỢC KHUYẾN KHÍCH VẬN ĐỘNG SỚM SAU PHẪU THUẬT?

Sau phẫu thuật, nhiều người bệnh muốn nằm nghỉ hoàn toàn vì sợ đau, mệt hoặc lo ảnh hưởng đến vết mổ. Thực tế, nằm bất động quá lâu có thể làm tăng nguy cơ gặp một số vấn đề sức khỏe. Khi tình trạng ổn định và được nhân viên y tế cho phép, việc cử động, ngồi dậy rồi đi lại từng bước có thể hỗ trợ quá trình hồi phục. Điều quan trọng là vận động đúng thời điểm, phù hợp với từng người bệnh.

Sau phẫu thuật, có nên nằm yên để vết mổ mau lành?

Sau một cuộc phẫu thuật, cảm giác đau, mệt mỏi và yếu sức là điều nhiều người trải qua. Có người chỉ muốn nằm nghỉ, hạn chế xoay trở vì sợ vết mổ bị đau hoặc ảnh hưởng đến kết quả điều trị. Gia đình đôi khi cũng khuyên người bệnh nằm yên càng lâu càng tốt. Tuy nhiên, nghỉ ngơi và nằm bất động kéo dài không phải là một.

Cơ thể cần thời gian phục hồi sau phẫu thuật, nhưng cũng cần những cử động phù hợp để duy trì hoạt động của cơ, phổi và hệ tuần hoàn. Theo Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS), nằm trên giường quá lâu có thể khiến máu lưu thông chậm ở chân, làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông. Ít vận động còn khiến sức cơ giảm, người bệnh khó trở lại các hoạt động thường ngày.

Vì vậy, khi bác sĩ đánh giá tình trạng sức khỏe đã cho phép, người bệnh có thể được hướng dẫn bắt đầu bằng những cử động nhẹ ngay tại giường, sau đó ngồi dậy, đứng lên và đi từng quãng ngắn. Đây là một phần của chăm sóc sau phẫu thuật, không phải yêu cầu phải đi thật nhiều hoặc tự cố gắng vượt sức.

Vận động sớm mang lại những lợi ích gì?

Hỗ trợ tuần hoàn máu, giảm nguy cơ hình thành cục máu đông

Khi nằm lâu, dòng máu ở chân có thể lưu thông chậm hơn. Tình trạng này làm tăng nguy cơ hình thành huyết khối tĩnh mạch sâu, tức cục máu đông trong tĩnh mạch, thường gặp ở chân. Nếu cục máu đông di chuyển đến phổi, người bệnh có thể gặp biến chứng nguy hiểm. Vì vậy, phòng ngừa huyết khối là một nội dung quan trọng trong chăm sóc sau mổ.

Những cử động như co duỗi cổ chân, xoay bàn chân hoặc đi lại khi được cho phép giúp các cơ ở chân hoạt động, hỗ trợ máu trở về tim. Tuy nhiên, vận động chỉ là một biện pháp phòng ngừa. Một số người bệnh vẫn cần mang vớ áp lực hoặc dùng thuốc phòng huyết khối theo chỉ định. Không được tự ý ngừng thuốc hay bỏ phương tiện hỗ trợ chỉ vì đã có thể đi lại.

Giữ sức cơ và khả năng tự chăm sóc

Sau thời gian dài nằm bất động, sức cơ và sức bền có thể giảm. Khi đó, những việc đơn giản như đứng dậy, đi vệ sinh hoặc thay quần áo cũng trở nên khó khăn. Tập ngồi, đứng và đi lại từng bước giúp người bệnh duy trì khả năng vận động, từng bước lấy lại sự chủ động trong sinh hoạt.

Mức độ tiến bộ của mỗi người không giống nhau. Người lớn tuổi, người có bệnh nền hoặc trải qua cuộc phẫu thuật lớn có thể cần thêm thời gian và sự hỗ trợ. Không nên so sánh tốc độ hồi phục giữa những người bệnh khác nhau, cũng không nên vì muốn xuất viện sớm mà cố đi khi cơ thể chưa sẵn sàng.

Hỗ trợ hô hấp sau phẫu thuật

Sau gây mê hoặc phẫu thuật, đặc biệt là phẫu thuật vùng bụng, đau có thể khiến người bệnh ngại hít thở sâu, ho hoặc thay đổi tư thế. Việc nằm lâu cũng làm hoạt động hô hấp kém thuận lợi. Ngồi dậy, thay đổi tư thế, đi lại phù hợp và tập thở theo hướng dẫn có thể hỗ trợ phổi hoạt động tốt hơn, góp phần hạn chế một số biến chứng hô hấp sau phẫu thuật.

Người bệnh không cần tự tìm những bài tập thở phức tạp. Nhân viên y tế sẽ hướng dẫn tư thế và cách tập phù hợp với loại phẫu thuật, tình trạng đau và các thiết bị điều trị đang sử dụng. Nếu đau khiến người bệnh không thể hít thở sâu hay vận động, cần báo nhân viên y tế để được đánh giá và kiểm soát đau.

Giúp cơ thể từng bước trở lại sinh hoạt thường ngày

Hồi phục không chỉ là vết mổ đã lành mà còn là khả năng ăn uống, vận động và tự chăm sóc. Khi có thể ngồi dậy, đi vài bước rồi tăng dần hoạt động theo hướng dẫn, người bệnh thường thuận lợi hơn trong việc trở lại nhịp sinh hoạt quen thuộc. Với một số loại phẫu thuật, đi lại phù hợp còn hỗ trợ hoạt động của đường ruột sau mổ.

Dù vậy, không phải ai cũng có thể vận động theo cùng một lịch. Thời điểm bắt đầu và tốc độ tăng mức vận động phụ thuộc vào cuộc phẫu thuật, diễn tiến hồi phục và đánh giá của ê-kíp điều trị. Mục tiêu là giúp người bệnh phục hồi an toàn, không phải đạt một số bước chân hay quãng đường cố định.

Vận động sớm có phải là đi lại ngay sau mổ?

Không. “Vận động sớm” nghĩa là bắt đầu vận động khi đã an toàn và được bác sĩ hoặc nhân viên y tế hướng dẫn. Có người được hỗ trợ ngồi dậy trong thời gian ngắn sau phẫu thuật, nhưng cũng có người cần theo dõi lâu hơn, chưa thể rời giường hoặc phải hạn chế một số động tác. Không nên tự đặt thời hạn phải đứng dậy hay đi lại cho mọi trường hợp.

Khi được cho phép, quá trình vận động có thể tiến hành từng bước. Ban đầu, người bệnh cử động bàn chân, cổ chân hoặc thay đổi tư thế trên giường. Tiếp theo là ngồi dậy, ngồi ghế, đứng lên với sự hỗ trợ rồi đi những quãng ngắn. Mỗi bước cần dựa trên mức độ tỉnh táo, khả năng giữ thăng bằng, tình trạng đau và sức khỏe thực tế.

Những lần đầu rời giường, người bệnh nên có điều dưỡng, kỹ thuật viên phục hồi chức năng hoặc người đã được hướng dẫn hỗ trợ để phòng té ngã. Điều này đặc biệt quan trọng khi người bệnh còn chóng mặt, yếu sức, đang truyền dịch, có ống dẫn lưu hoặc chưa hết ảnh hưởng của thuốc gây mê, gây tê. Không tự tháo hoặc di chuyển các thiết bị điều trị để tập đi.

Nếu thấy choáng váng, buồn nôn, mệt lả, đau tăng nhiều hoặc không đứng vững, cần dừng vận động và báo ngay cho nhân viên y tế. Cố gắng chịu đau hoặc đi tiếp dù cơ thể có dấu hiệu bất thường không giúp hồi phục nhanh hơn mà có thể làm tăng nguy cơ té ngã, ảnh hưởng đến quá trình chăm sóc.

Người bệnh cần lưu ý gì để vận động an toàn?

Làm theo hướng dẫn, không tập theo kinh nghiệm của người khác

Cùng là phẫu thuật nhưng người bệnh có thể khác nhau về vị trí mổ, phương pháp phẫu thuật, bệnh kèm theo và khả năng hồi phục. Một người được đi lại sớm không có nghĩa người khác cũng nên làm như vậy. Trước khi bắt đầu, hãy hỏi nhân viên y tế mình được phép thực hiện những động tác nào, mức vận động đến đâu và khi nào cần có người hỗ trợ.

Người bệnh cũng cần tuân thủ hướng dẫn kiểm soát đau, chăm sóc vết mổ và sử dụng các thiết bị hỗ trợ nếu có. Nếu đau làm cản trở việc ngồi dậy hoặc tập đi, hãy báo để được điều chỉnh chăm sóc phù hợp, thay vì tự tăng liều thuốc giảm đau hoặc bỏ tập hoàn toàn. Vận động an toàn là sự kết hợp giữa hướng dẫn chuyên môn và khả năng thực tế của mỗi người.

Kết hợp vận động với nghỉ ngơi

Sau mổ, người bệnh vẫn cần ngủ đủ và nghỉ giữa các lần hoạt động. Có thể bắt đầu bằng những lần vận động ngắn, sau đó tăng dần khi thấy thoải mái và được nhân viên y tế đồng ý. Không nên đi quá xa, tập liên tục đến kiệt sức hoặc cố gắng hoàn thành một mục tiêu đã đặt ra trước đó.

Gia đình có thể động viên, giúp chuẩn bị dép chống trượt, dọn gọn đồ đạc quanh giường và hỗ trợ theo hướng dẫn. Tuy nhiên, người nhà không nên tự kéo, đỡ người bệnh đứng dậy hoặc đưa đi lại khi chưa rõ mức vận động được phép. Vai trò của gia đình là hỗ trợ đúng cách, không thúc ép người bệnh.

Sau khi xuất viện, khi nào có thể trở lại hoạt động bình thường?

Khả năng trở lại sinh hoạt phụ thuộc vào loại phẫu thuật và tình trạng sức khỏe. Có người sớm đi lại và tự chăm sóc được, trong khi người khác cần thêm thời gian hồi phục hoặc chương trình phục hồi chức năng. Ngay cả khi đã được xuất viện, người bệnh cũng có thể còn mệt, đau nhẹ hoặc chưa đủ sức làm những việc thường ngày.

Trước khi về nhà, nên hỏi rõ bác sĩ về thời gian và mức độ đi bộ, việc leo cầu thang, nâng vật nặng, lái xe, làm việc và tập thể dục. Cũng cần biết những động tác nào phải tránh, cách chăm sóc vết mổ, lịch tái khám và số điện thoại cần liên hệ nếu xuất hiện triệu chứng bất thường. Hướng dẫn có thể khác nhau giữa phẫu thuật vùng bụng, xương khớp hoặc các loại phẫu thuật khác.

Tại nhà, hãy tăng dần mức vận động theo khả năng và kế hoạch được hướng dẫn, xen kẽ thời gian nghỉ ngơi. Không nên thấy đỡ đau là lập tức mang vác nặng hoặc làm việc quá sức. Nếu được kê thuốc dự phòng huyết khối, được yêu cầu mang vớ áp lực hoặc tập phục hồi chức năng, cần tiếp tục thực hiện đúng chỉ định dù đã đi lại tốt hơn.

Những dấu hiệu nào cần báo ngay cho nhân viên y tế?

Trong quá trình hồi phục, người bệnh cần liên hệ cơ sở y tế nếu xuất hiện đau hoặc sưng bất thường ở một chân, vết mổ đỏ lan rộng, chảy dịch bất thường, sốt hoặc đau tăng rõ rệt. Những biểu hiện này cần được nhân viên y tế đánh giá để xác định nguyên nhân và hướng xử trí, không nên tự dùng thuốc để che lấp triệu chứng.

Nếu xuất hiện khó thở đột ngột, đau ngực, ngất hoặc tình trạng nguy hiểm khác, cần gọi cấp cứu ngay. Đây có thể là dấu hiệu của biến chứng nghiêm trọng, không nên chờ đến lịch tái khám. Người bệnh và gia đình cũng cần nhớ rằng vận động không thay thế việc theo dõi các dấu hiệu bất thường sau phẫu thuật.

Nghỉ ngơi và vận động không đối lập nhau. Khi được hướng dẫn đúng, những cử động nhỏ, việc ngồi dậy hay những bước đi đầu tiên đều có thể góp phần vào quá trình hồi phục. Điều quan trọng nhất vẫn là lựa chọn thời điểm, mức vận động phù hợp và tuân thủ hướng dẫn của đội ngũ y tế.

Thông tin tư vấn và đặt lịch khám
Để được tư vấn và đặt lịch khám tại Bệnh viện Gia An 115, quý khách vui lòng liên hệ:
Bệnh viện Gia An 115
Địa chỉ: 05 Đường số 17A, Khu phố 26, phường An Lạc, TP.HCM
Tổng đài tư vấn và đặt lịch khám: (028) 62 885 886
Website: https://giaan115.com