Nguyên nhân đau nửa đầu: Vì sao cơn đau xuất hiện và tái phát nhiều lần?

Đau nửa đầu là một trong những dạng đau đầu thường gặp nhất, có thể ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống và khả năng làm việc của người bệnh. Khác với những cơn đau đầu thông thường, đau nửa đầu thường xuất hiện theo từng đợt, kéo dài nhiều giờ hoặc thậm chí nhiều ngày, kèm theo cảm giác buồn nôn, sợ ánh sáng hoặc sợ tiếng ồn.

Hiểu rõ nguyên nhân đau nửa đầu giúp người bệnh chủ động phòng ngừa, nhận diện các yếu tố khởi phát và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

Đau nửa đầu là gì?

Đau nửa đầu (Migraine) là một rối loạn thần kinh đặc trưng bởi các cơn đau đầu tái phát, thường khu trú ở một bên đầu nhưng cũng có thể lan sang cả hai bên. Cơn đau thường có tính chất đập theo nhịp mạch, tăng lên khi vận động và có thể kéo dài từ vài giờ đến vài ngày.

Một số người bệnh còn xuất hiện tiền triệu (aura) trước khi cơn đau xảy ra, chẳng hạn như nhìn thấy ánh sáng lóe, chấm sáng, tê bì tay chân hoặc rối loạn thị giác.

Đau nửa đầu không chỉ đơn thuần là triệu chứng đau đầu mà liên quan đến sự rối loạn hoạt động của hệ thần kinh trung ương, đặc biệt là các vùng não điều hòa cảm giác đau và mạch máu não.

Nguyên nhân đau nửa đầu

Hiện nay, cơ chế chính xác gây đau nửa đầu vẫn chưa được xác định hoàn toàn. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu cho thấy tình trạng này liên quan đến sự tương tác giữa yếu tố di truyền, thần kinh và môi trường.

Dưới đây là những nguyên nhân và yếu tố thường gặp có thể khởi phát cơn đau nửa đầu.

Yếu tố di truyền

Di truyền được xem là một trong những nguyên nhân quan trọng của đau nửa đầu. Nhiều nghiên cứu cho thấy nếu trong gia đình có người mắc Migraine thì nguy cơ xuất hiện bệnh ở thế hệ sau cũng cao hơn.

Khoảng 60-70% người bị đau nửa đầu có tiền sử gia đình mắc bệnh, cho thấy yếu tố di truyền đóng vai trò đáng kể trong cơ chế bệnh sinh. Các gene liên quan đến hoạt động của tế bào thần kinh và dẫn truyền thần kinh có thể làm tăng tính nhạy cảm của não với các kích thích bên ngoài.

Rối loạn hoạt động của hệ thần kinh và mạch máu não

Một trong những cơ chế được chấp nhận rộng rãi hiện nay là sự thay đổi trong hoạt động của các tế bào thần kinh và mạch máu não.

Trong cơn Migraine, hệ thần kinh có thể giải phóng một số chất trung gian hóa học như CGRP. CGRP gây giãn mạch máu não, viêm thần kinh và kích hoạt các dây thần kinh cảm giác đau, dẫn đến cơn đau đầu dữ dội. Đồng thời, sự thay đổi trong hoạt động điện của vỏ não cũng làm tăng nhạy cảm với ánh sáng, âm thanh hoặc mùi.

Căng thẳng và áp lực tâm lý

Stress là một trong những yếu tố khởi phát đau nửa đầu

Stress là một trong những yếu tố khởi phát đau nửa đầu phổ biến nhất. Khi cơ thể rơi vào trạng thái căng thẳng kéo dài, hệ thần kinh tự chủ và nội tiết có thể bị rối loạn, dẫn đến thay đổi trong lưu lượng máu não và hoạt động thần kinh.

Nhiều người nhận thấy cơn đau nửa đầu xuất hiện sau khi:

• Áp lực công việc kéo dài
• Thiếu ngủ hoặc ngủ không đủ giấc
• Thay đổi nhịp sinh hoạt đột ngột
• Căng thẳng cảm xúc

Việc kiểm soát stress và duy trì lối sống cân bằng có thể giúp giảm tần suất các cơn đau nửa đầu.

Thay đổi nội tiết tố

Ở phụ nữ, sự dao động của hormone estrogen có thể ảnh hưởng đến nguy cơ xuất hiện Migraine. Đây là lý do đau nửa đầu thường gặp ở nữ giới nhiều hơn nam giới. Cơn đau có thể xảy ra hoặc nặng hơn trong các thời điểm như:

• Trước hoặc trong kỳ kinh nguyệt
• Giai đoạn mang thai
• Thời kỳ tiền mãn kinh hoặc mãn kinh
• Khi sử dụng thuốc tránh thai nội tiết

Các nghiên cứu gần đây cho thấy estrogen ảnh hưởng trực tiếp đến nồng độ CGRP: khi estrogen giảm mạnh, CGRP tăng cao, từ đó dễ khởi phát cơn đau nửa đầu.

Thiếu ngủ hoặc rối loạn giấc ngủ

Giấc ngủ có vai trò quan trọng trong việc phục hồi hoạt động của hệ thần kinh. Thiếu ngủ hoặc ngủ không đúng giờ có thể làm tăng nguy cơ khởi phát cơn đau nửa đầu. Một số tình trạng liên quan đến giấc ngủ có thể kích hoạt Migraine gồm:

• Ngủ quá ít hoặc ngủ quá nhiều
• Thay đổi giờ ngủ đột ngột
• Làm việc ca đêm
• Rối loạn giấc ngủ kéo dài

Việc duy trì thói quen ngủ đều đặn giúp ổn định hoạt động của não bộ và giảm nguy cơ đau đầu.

Thiếu ngủ hoặc ngủ không đúng giờ có thể làm tăng nguy cơ khởi phát cơn đau nửa đầu

Một số thực phẩm và đồ uống

Ở một số người, một số loại thực phẩm có thể đóng vai trò như yếu tố kích hoạt cơn đau nửa đầu. Những thực phẩm thường được ghi nhận gồm: rượu bia, cà phê hoặc đồ uống chứa caffeine, socola, phô mai ủ lâu, thực phẩm chế biến sẵn chứa nitrat hoặc bột ngọt. Tuy nhiên, phản ứng với thực phẩm có thể khác nhau ở mỗi người. Việc ghi nhận các yếu tố kích hoạt cá nhân có thể giúp người bệnh chủ động phòng tránh.

Ngoài một số thực phẩm cụ thể, bỏ bữa, nhịn ăn hoặc để quá đói cũng là yếu tố kích phát rất phổ biến. Việc này làm đường huyết giảm đột ngột (hạ đường huyết), khiến não dễ bị kích thích và khởi phát cơn đau nửa đầu.

Yếu tố môi trường

Một số yếu tố môi trường cũng có thể làm khởi phát cơn đau nửa đầu, đặc biệt ở những người có hệ thần kinh nhạy cảm. Các yếu tố thường gặp bao gồm: ánh sáng mạnh hoặc ánh sáng nhấp nháy, tiếng ồn lớn, mùi hóa chất hoặc mùi nước hoa nồng, thay đổi thời tiết hoặc áp suất khí quyển. Những kích thích này có thể làm tăng hoạt động của các vùng não liên quan đến cảm giác đau.

Đọc bài viết: Cô gái 26 tuổi suýt tử vong sau cơn đau đầu lúc rạng sáng

Khi nào cần đi khám vì đau nửa đầu?

Mặc dù đau nửa đầu thường là tình trạng lành tính, người bệnh nên đi khám khi xuất hiện các dấu hiệu sau:

• Đau đầu dữ dội đột ngột
• Đau đầu kèm yếu tay chân, nói khó hoặc rối loạn thị giác
• Cơn đau kéo dài nhiều ngày không giảm
• Tần suất đau đầu ngày càng tăng
• Thuốc giảm đau thông thường không còn hiệu quả

Việc thăm khám sớm giúp bác sĩ loại trừ các bệnh lý nguy hiểm khác như đột quỵ, u não hoặc xuất huyết não.

Tại Bệnh viện Gia An 115, kỹ thuật kích thích từ trường xuyên sọ (TMS) đã được triển khai nhằm hỗ trợ điều trị một số rối loạn thần kinh, trong đó có đau nửa đầu và đau đầu mạn tính. Phương pháp này sử dụng từ trường để kích thích các tế bào thần kinh trong não. Ứng dụng lâm sàng của TMS rất đa dạng: trầm cảm kháng trị, đau đầu Migraine, mất ngủ, sa sút trí tuệ / alzheimer, đau mãn tính, đau do zona thần kinh, phục hồi chức năng sau đột quỵ…

TMS là kỹ thuật không xâm lấn, không cần gây mê, người bệnh vẫn tỉnh táo trong suốt quá trình thực hiện và có thể sinh hoạt bình thường sau mỗi phiên điều trị. Người bệnh có triệu chứng đau đầu kéo dài, đau nửa đầu tái phát nhiều lần hoặc đáp ứng kém với thuốc có thể được bác sĩ chuyên khoa Nội Thần kinh – Đột quỵ đánh giá để cân nhắc chỉ định phương pháp này.

Tìm hiểu chi tiết về phương pháp: Kích thích từ trường xuyên sọ

 

Điều trị kích thích từ trường xuyên sọ tại Bệnh viện Gia An 115

Làm thế nào để giảm nguy cơ đau nửa đầu?

Bên cạnh điều trị bằng thuốc theo chỉ định của bác sĩ, một số biện pháp có thể giúp giảm nguy cơ tái phát Migraine: duy trì giấc ngủ đều đặn, hạn chế stress và áp lực tâm lý, tập thể dục thường xuyên, uống đủ nước và hạn chế các thực phẩm có thể kích hoạt cơn đau.

Ngoài ra, việc theo dõi nhật ký đau đầu (ghi lại thời điểm, hoàn cảnh và yếu tố kích hoạt) cũng giúp nhận diện nguyên nhân cá nhân và kiểm soát bệnh tốt hơn.

Kết luận

Nguyên nhân đau nửa đầu thường liên quan đến sự kết hợp của nhiều yếu tố như di truyền, rối loạn hoạt động thần kinh – mạch máu não, thay đổi nội tiết, căng thẳng tâm lý và các tác nhân từ môi trường. Việc hiểu rõ các yếu tố khởi phát không chỉ giúp người bệnh phòng ngừa hiệu quả mà còn hỗ trợ bác sĩ lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

Nếu cơn đau đầu xuất hiện thường xuyên, kéo dài hoặc có dấu hiệu bất thường, người bệnh nên thăm khám chuyên khoa thần kinh để được đánh giá chính xác và điều trị kịp thời.