Đái tháo đường: Dấu hiệu, nguyên nhân, biến chứng và cách kiểm soát

Đái tháo đường là một trong những bệnh lý mạn tính phổ biến hiện nay và đang có xu hướng gia tăng ở nhiều độ tuổi. Bệnh có thể tiến triển âm thầm trong thời gian dài nhưng lại gây ảnh hưởng đến nhiều cơ quan như tim mạch, thận, mắt, thần kinh nếu không được phát hiện và kiểm soát tốt. Vậy đái tháo đường là gì, có những dấu hiệu nào, nguy hiểm ra sao và làm thế nào để kiểm soát hiệu quả? Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về bệnh lý này.

Đái tháo đường là gì?

Đái tháo đường (tiểu đường) là bệnh lý rối loạn chuyển hóa xảy ra khi cơ thể không sản xuất đủ insulin hoặc insulin hoạt động không hiệu quả, dẫn đến tăng đường huyết kéo dài.

Insulin là hormone do tuyến tụy tiết ra, có vai trò giúp glucose từ máu đi vào tế bào để tạo năng lượng. Khi quá trình này bị rối loạn, lượng đường trong máu sẽ tăng cao và gây ảnh hưởng đến nhiều cơ quan trong cơ thể.

Hiện nay, đái tháo đường được xem là bệnh lý mạn tính cần theo dõi và kiểm soát lâu dài.

Xem thêm: Đái tháo đường có phải tiểu đường không?

Xem thêm: Những khái niệm đúng và chưa đúng về bệnh đái tháo đường

Các loại đái tháo đường thường gặp

Đái tháo đường type 1

Đây là tình trạng cơ thể gần như không còn khả năng sản xuất insulin do tế bào beta của tụy bị phá hủy. Bệnh thường gặp ở trẻ em hoặc người trẻ tuổi và người bệnh cần sử dụng insulin suốt đời.

Đái tháo đường type 2

Đây là dạng phổ biến nhất hiện nay. Ở type 2, cơ thể vẫn sản xuất insulin nhưng insulin hoạt động không hiệu quả hoặc không đủ đáp ứng nhu cầu. Đái tháo đường type 2 thường liên quan đến:

• Thừa cân, béo phì
• Ít vận động
• Chế độ ăn nhiều đường, tinh bột
• Tuổi tác
• Tiền sử gia đình

Đái tháo đường thai kỳ

Là tình trạng tăng đường huyết xuất hiện trong thai kỳ. Phần lớn trường hợp có thể cải thiện sau sinh nhưng vẫn làm tăng nguy cơ mắc đái tháo đường type 2 về sau.

Dấu hiệu đái tháo đường thường gặp

Ở giai đoạn đầu, nhiều người mắc đái tháo đường có thể không có triệu chứng rõ ràng. Một số trường hợp chỉ tình cờ phát hiện bệnh khi khám sức khỏe định kỳ hoặc khi đã xuất hiện biến chứng liên quan đến tim mạch, mắt, thận hay thần kinh.

Khi đường huyết tăng cao kéo dài, cơ thể bắt đầu xuất hiện nhiều biểu hiện bất thường do glucose không được sử dụng hiệu quả và tích tụ trong máu.

Một trong những dấu hiệu thường gặp nhất là khát nước nhiều và tiểu nhiều lần. Khi lượng đường trong máu tăng cao, thận phải hoạt động nhiều hơn để đào thải glucose ra ngoài nước tiểu, kéo theo tình trạng mất nước và khiến người bệnh thường xuyên cảm thấy khát.

Nhiều người cũng có cảm giác nhanh đói dù vẫn ăn uống bình thường. Nguyên nhân là glucose khó đi vào tế bào để tạo năng lượng nên cơ thể luôn trong trạng thái “thiếu năng lượng”. Điều này có thể đi kèm mệt mỏi kéo dài, giảm tập trung hoặc suy giảm thể lực.

Ngoài ra, người mắc đái tháo đường còn có thể gặp:

• Sụt cân không rõ nguyên nhân
• Nhìn mờ
• Vết thương lâu lành
• Dễ nhiễm trùng da hoặc tiết niệu
• Tê bì, châm chích tay chân

Ở một số trường hợp, các triệu chứng xuất hiện âm thầm và dễ nhầm với tình trạng mệt mỏi thông thường nên người bệnh thường chủ quan. Chính vì vậy, việc kiểm tra đường huyết định kỳ đóng vai trò quan trọng trong phát hiện sớm bệnh đái tháo đường.

Xem thêm: 5 dấu hiệu bệnh tiểu đường

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ gây đái tháo đường

Nguyên nhân gây đái tháo đường có thể khác nhau tùy theo từng type bệnh.

Ở đái tháo đường type 1, bệnh xảy ra khi hệ miễn dịch tấn công các tế bào beta của tụy – nơi sản xuất insulin. Điều này khiến cơ thể gần như không còn khả năng tạo insulin để kiểm soát đường huyết.

 Trong khi đó, đái tháo đường type 2 – dạng phổ biến nhất hiện nay – thường liên quan đến tình trạng đề kháng insulin. Lúc này, cơ thể vẫn sản xuất insulin nhưng insulin hoạt động không hiệu quả, khiến glucose khó đi vào tế bào và tích tụ trong máu.

Nhiều yếu tố có thể làm tăng nguy cơ mắc đái tháo đường type 2, trong đó phổ biến gồm:

• Thừa cân, béo phì
• Ít vận động
• Chế độ ăn nhiều đường, tinh bột tinh chế hoặc thực phẩm chế biến sẵn
• Tiền sử gia đình mắc đái tháo đường
• Tăng huyết áp
• Rối loạn mỡ máu
• Tuổi trên 45
• Tiền sử đái tháo đường thai kỳ

Hiện nay, thừa cân và lối sống ít vận động được xem là những yếu tố quan trọng góp phần làm gia tăng đái tháo đường type 2. Đặc biệt, tình trạng tích tụ mỡ nội tạng có thể làm tăng đề kháng insulin và ảnh hưởng đến quá trình kiểm soát đường huyết của cơ thể.

Ngoài ra, nhiều nghiên cứu cho thấy đái tháo đường đang ngày càng có xu hướng trẻ hóa do thay đổi lối sống, chế độ ăn uống thiếu lành mạnh và tình trạng ít vận động, stress kéo dài.

Xem thêm: Thường xuyên stress làm tăng nguy cơ mắc tiểu đường

Đái tháo đường có nguy hiểm không?

Nếu không được kiểm soát tốt, đái tháo đường có thể gây tổn thương mạch máu và ảnh hưởng đến nhiều cơ quan trong cơ thể. Điều đáng lo ngại là các biến chứng thường diễn tiến âm thầm trong nhiều năm trước khi xuất hiện triệu chứng rõ ràng.

Các biến chứng của bệnh đái tháo đường:

Biến chứng tim mạch	Người mắc đái tháo đường có nguy cơ cao gặp nhồi máu cơ tim, đột quỵ, xơ vữa động mạch, suy tim. Đây cũng là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở người bệnh đái tháo đường.
Biến chứng thận	Đường huyết cao kéo dài có thể làm tổn thương cầu thận và dẫn đến bệnh thận mạn. Nhiều trường hợp tiến triển đến suy thận cần lọc máu.
Biến chứng mắt	Đái tháo đường có thể gây bệnh võng mạc đái tháo đường, xuất huyết võng mạc, giảm thị lực, mù lòa nếu không điều trị.
Biến chứng thần kinh	Người bệnh có thể gặp tê bì tay chân, giảm cảm giác, đau rát bàn chân, loét bàn chân đái tháo đường, nhiễm trùng và chậm lành vết thương.

 

Xem thêm: Người bị tiểu đường bao lâu thì biến chứng?

Khi nào nên kiểm tra đường huyết?

Nhiều người chỉ phát hiện đái tháo đường khi đã xuất hiện biến chứng. Vì vậy, việc tầm soát sớm có vai trò rất quan trọng. Tốt nhất, nên kiểm tra đường huyết nếu có các yếu tố nguy cơ như:

• Có các triệu chứng nghi ngờ đái tháo đường
• Thừa cân, béo phì
• Có người thân mắc đái tháo đường
• Tăng huyết áp hoặc rối loạn mỡ máu
• Phụ nữ từng bị đái tháo đường thai kỳ
• Trên 45 tuổi

Chẩn đoán đái tháo đường như thế nào?

Đái tháo đường thường được chẩn đoán thông qua các xét nghiệm đánh giá mức đường huyết trong máu. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định một hoặc kết hợp nhiều xét nghiệm để xác định tình trạng tăng đường huyết cũng như mức độ kiểm soát bệnh.

Một trong những xét nghiệm phổ biến là đường huyết lúc đói. Người bệnh sẽ được lấy máu sau khi nhịn ăn ít nhất 8 giờ để đánh giá lượng glucose trong máu ở thời điểm cơ bản.

Ngoài ra, xét nghiệm HbA1c cũng được sử dụng rộng rãi trong chẩn đoán và theo dõi đái tháo đường. Chỉ số này phản ánh mức đường huyết trung bình trong khoảng 2 – 3 tháng gần đây, giúp bác sĩ đánh giá khả năng kiểm soát đường huyết lâu dài.

Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định nghiệm pháp dung nạp glucose. Người bệnh sẽ được đo đường huyết trước và sau khi uống dung dịch glucose để đánh giá khả năng chuyển hóa đường của cơ thể.

Bên cạnh đó, xét nghiệm đường huyết bất kỳ cũng có thể hỗ trợ chẩn đoán nếu người bệnh có các triệu chứng điển hình của đái tháo đường như khát nhiều, tiểu nhiều hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân.

Sau khi chẩn đoán đái tháo đường, người bệnh có thể cần thực hiện thêm các xét nghiệm hoặc kiểm tra chuyên sâu nhằm đánh giá nguy cơ biến chứng tại tim mạch, thận, mắt hoặc thần kinh. Việc phát hiện sớm biến chứng đóng vai trò quan trọng trong quá trình điều trị và theo dõi lâu dài.

Điều trị đái tháo đường như thế nào?

Điều trị đái tháo đường không chỉ đơn thuần là sử dụng thuốc hạ đường huyết mà còn cần kết hợp thay đổi lối sống, chế độ dinh dưỡng, vận động và theo dõi lâu dài. Đây là bệnh lý mạn tính nên mục tiêu điều trị không phải “chữa khỏi hoàn toàn” mà là kiểm soát đường huyết ổn định và hạn chế nguy cơ biến chứng.

Tùy từng trường hợp, bác sĩ sẽ xây dựng kế hoạch điều trị phù hợp dựa trên type đái tháo đường, mức đường huyết, tuổi tác, cân nặng, các bệnh lý đi kèm và nguy cơ biến chứng tim mạch hoặc thận.

Tùy từng trường hợp, bác sĩ sẽ xây dựng kế hoạch điều trị phù hợp

Mục tiêu điều trị thường bao gồm:

• Kiểm soát đường huyết ở mức phù hợp
• Giảm nguy cơ biến chứng tim mạch, thận, mắt và thần kinh
• Duy trì chất lượng cuộc sống
• Hạn chế tình trạng tăng hoặc hạ đường huyết quá mức

Trong điều trị đái tháo đường type 2, thay đổi lối sống đóng vai trò rất quan trọng, đặc biệt ở giai đoạn sớm. Nhiều trường hợp có thể cải thiện đáng kể đường huyết nếu kiểm soát tốt cân nặng, chế độ ăn và vận động thể lực.

Bên cạnh đó, bác sĩ có thể chỉ định thuốc uống hạ đường huyết, insulin hoặc phối hợp nhiều phương pháp điều trị khác nhau. Ở một số trường hợp, người bệnh cần sử dụng insulin để kiểm soát đường huyết hiệu quả hơn, đặc biệt khi đường huyết tăng cao kéo dài hoặc chức năng tụy suy giảm nhiều.

Điều quan trọng là người bệnh không nên tự ý mua thuốc, thay đổi liều hoặc ngưng điều trị khi chưa có hướng dẫn chuyên môn vì điều này có thể làm đường huyết mất kiểm soát và tăng nguy cơ biến chứng nguy hiểm.

Làm sao để phòng ngừa đái tháo đường?

Một số biện pháp giúp giảm nguy cơ đái tháo đường gồm duy trì cân nặng hợp lý, ăn uống lành mạnh, hạn chế đồ ngọt, tập thể dục đều đặn, ngủ đủ giấc, không hút thuốc lá. Bên cạnh đó, cần chú ý kiểm tra sức khỏe định kỳ.

Ở người tiền đái tháo đường, thay đổi lối sống sớm có thể giúp làm chậm hoặc giảm nguy cơ tiến triển thành bệnh thật sự.

Câu hỏi thường gặp về đái tháo đường

- Đái tháo đường có chữa khỏi hoàn toàn không? Hiện nay, đái tháo đường là bệnh mạn tính cần kiểm soát lâu dài. Tuy nhiên, nhiều trường hợp có thể kiểm soát đường huyết tốt nếu điều trị đúng và thay đổi lối sống phù hợp.

- Đái tháo đường có di truyền không? Tiền sử gia đình là một yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh, đặc biệt với đái tháo đường type 2.

- Người gầy có bị đái tháo đường không? Có. Mặc dù thừa cân là yếu tố nguy cơ phổ biến, người gầy vẫn có thể mắc đái tháo đường.

- Đái tháo đường có nguy hiểm không? Nếu không kiểm soát tốt, bệnh có thể gây nhiều biến chứng nghiêm trọng tại tim mạch, thận, mắt và thần kinh.

Kết luận

Đái tháo đường là bệnh lý mạn tính phổ biến nhưng có thể kiểm soát hiệu quả nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng cách. Việc duy trì chế độ ăn hợp lý, vận động đều đặn và theo dõi sức khỏe định kỳ đóng vai trò quan trọng trong giảm nguy cơ biến chứng.

Khi có các dấu hiệu nghi ngờ hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao, người bệnh nên thăm khám chuyên khoa Nội tiết để được tư vấn và kiểm tra phù hợp.

Xem thêm: Gói khám tầm soát bệnh lý đái tháo đường