5 lưu ý khi ăn Tết cho người bệnh tiểu đường

Tết là dịp sum họp, nhưng cũng là thời điểm người bệnh tiểu đường (đái tháo đường) dễ mất kiểm soát đường huyết do thay đổi chế độ ăn uống, sinh hoạt và vận động. Bánh chưng, bánh tét, mứt, nước ngọt, rượu bia… đều có thể khiến đường huyết tăng cao nếu không được kiểm soát hợp lý.

Để vừa tận hưởng không khí ngày xuân, vừa đảm bảo an toàn sức khỏe, người bệnh cần lưu ý một số nguyên tắc quan trọng trong ăn uống và theo dõi đường huyết trong dịp Tết.

Những thực phẩm người tiểu đường cần chú ý dịp Tết

Chia sẻ của BS.CKII. Trương Thiện Niềm – Trưởng khoa Khám bệnh, Bệnh viện Gia An 115, trong dịp Tết, vấn đề không chỉ quan tâm với “đường” mà còn ở tổng lượng tinh bột và chất béo đi kèm. Bánh chưng, bánh tét, xôi, củ kiệu ngâm đường, mứt, bánh kẹo… đều chứa lượng carbohydrate cao, đặc biệt là tinh bột trắng và đường tinh luyện, sẽ làm đường huyết tăng nhanh sau ăn. Nếu ăn kèm thịt mỡ, da, giò chả, món chiên rán nhiều dầu, quá trình tiêu hóa chậm lại, khiến đường huyết sau ăn kéo dài nhiều giờ.

Ngoài ra, các món kho đậm, nhiều nước dừa, nhiều đường (thịt kho tàu, cá kho kiểu ngọt) cũng có thể khiến người bệnh “vô tình” nạp lượng đường cao hơn dự tính.

Người bệnh tiểu đường không nhất thiết phải tránh hoàn toàn các món truyền thống này, nhưng cần lưu ý đặc biệt và kiểm soát nghiêm ngặt lượng ăn vào: chỉ nên ăn một lượng rất nhỏ (ví dụ: 1-2 miếng bánh chưng nhỏ, vài miếng mứt), ưu tiên ăn kèm nhiều rau xanh và thực phẩm giàu đạm nạc. Quan trọng nhất là theo dõi đường huyết trước và sau ăn để đánh giá tác động thực tế lên cơ thể, đồng thời duy trì liều thuốc hằng ngày theo đúng chỉ định của bác sĩ.

Người bệnh tiểu đường có được ăn mứt Tết, trái cây sấy khô?

BS.CKII. Trương Thiện Niềm cho biết, mứt và trái cây sấy khô có mật độ đường rất cao vì nước đã được loại bỏ, khiến lượng đường cô đặc lại. Ví dụ, 3-4 lát xoài sấy có thể tương đương một khẩu phần trái cây tươi lớn về mặt carbohydrate.

Nếu muốn thưởng thức, người bệnh nên:

• Giới hạn ở mức rất nhỏ (khoảng 10-15g/lần).
• Ăn ngay sau bữa chính có đủ đạm và chất xơ để làm chậm hấp thu đường.
• Không ăn rải rác cả ngày.
• Theo dõi đường huyết sau ăn 1-2 giờ để kiểm soát tốt hơn.

Lưu ý, người bệnh không nên chọn loại “không đường” nhưng vẫn chứa siro glucose, maltose hoặc chất tạo ngọt năng lượng cao.

Người bệnh tiểu đường nên hạn chế ăn mứt và trái cây sấy khô vì chúng có mật độ đường rất cao

Chú ý khi uống rượu bia, nước ngọt có ga

Các loại nước ngọt có ga, nước tăng lực, nước ép trái cây đóng chai thường chứa lượng đường đơn rất cao, làm đường huyết tăng nhanh và cao sau khi uống. Với người tiểu đường, chỉ một lon nước ngọt cũng có thể tương đương 6-8 muỗng cà phê đường, đủ để làm đường huyết vượt ngưỡng kiểm soát.

Rượu bia lại tác động theo cơ chế khác, khi uống cùng bữa ăn nhiều tinh bột và chất béo, đường huyết có thể tăng. Tuy nhiên vài giờ sau đó, đặc biệt vào ban đêm, có thể tăng nguy cơ hạ đường huyết muộn – nhất là ở người đang dùng insulin. Nguy cơ này dễ bị bỏ sót vì triệu chứng hạ đường huyết có thể bị nhầm với say rượu.

Nếu không thể từ chối hoàn toàn, người bệnh nên giới hạn ở mức tối thiểu, không uống khi đói, không uống nhiều ngày liên tiếp và cần theo dõi đường huyết sát trong 24 giờ sau đó. Lựa chọn an toàn và phù hợp nhất vẫn là nước lọc, nước khoáng, trà không đường hoặc các loại nước thảo mộc nhạt, giúp giải khát mà không làm biến động đường huyết.

Ăn Tết – đừng bỏ thói quen vận động

BS.CKII. Trương Thiện Niềm khuyến cáo, chỉ cần vài ngày giảm vận động, độ nhạy insulin đã suy giảm, khiến đường huyết dễ tăng cao hơn bình thường. Vì vậy, trong dịp Tết người bệnh không cần tập luyện cường độ cao, nhưng không nên ngưng vận động hoàn toàn.

Có thể duy trì các hình thức đơn giản và an toàn như: đi bộ nhanh 20-30 phút mỗi ngày; đi bộ nhẹ 10-15 phút sau bữa ăn lớn để hạn chế tăng đường huyết sau ăn; tránh ngồi liên tục quá 60-90 phút; đồng thời giữ giờ ngủ tương đối ổn định vì thiếu ngủ cũng làm rối loạn kiểm soát đường huyết.

Những thói quen nhỏ, duy trì đều đặn, có giá trị hơn nhiều so với việc tập nặng nhưng gián đoạn.

Cách xử trí khi đường huyết tăng cao

Nếu đường huyết ≥ 250 mg/dL (≥ 13,9 mmol/L), người bệnh nên:

• Uống đủ nước để tránh mất nước.
• Kiểm tra lại sau 1-2 giờ.
• Tuân thủ thuốc uống hoặc insulin đúng liều đã được hướng dẫn.
• Không tự ý tăng liều thuốc khi chưa có chỉ định cụ thể từ bác sĩ.
• Nếu xuất hiện các dấu hiệu như khát nhiều, tiểu nhiều, mệt lả, buồn nôn, đau bụng, thở nhanh, hơi thở mùi trái cây, lú lẫn… cần đến cơ sở y tế ngay vì có thể là biến chứng cấp tính.

Điều quan trọng nhất trong dịp Tết là người bệnh không nên “buông kiểm soát” hoàn toàn, mà cần duy trì theo dõi đường huyết đều đặn và điều chỉnh linh hoạt chế độ ăn - vận động để tránh biến chứng sau kỳ nghỉ.

Xem thêm: Ăn trứng lòng đào: Thói quen “bổ dưỡng” hay nguy cơ tiềm ẩn?