Béo bụng: Cảnh giác đái tháo đường type 2

“Một trong những biểu hiện sớm nhất của kháng insulin là vòng bụng tăng, đặc biệt ở người không tăng cân nhưng lại tích mỡ nhiều quanh eo. Mỡ nội tạng càng nhiều, khả năng kháng insulin càng cao. Tình trạng kháng insulin diễn tiến âm thầm trong nhiều năm và là bước đệm dẫn đến đái tháo đường type 2” – Chia sẻ của ThS.BS. Hoàng Thị Bích Ngọc – khoa Nội Tổng hợp, Bệnh viện Gia An 115.

Kháng insulin là gì, dấu hiệu nhận biết tình trạng kháng insulin

Insulin là hormone do tuyến tụy tiết ra, giữ vai trò như “chìa khóa” đưa đường từ máu vào tế bào để tạo năng lượng. Khi cơ thể kháng insulin, các tế bào không đáp ứng tốt với insulin, khiến tuyến tụy phải tiết ra nhiều hơn để duy trì đường huyết. Tình trạng này diễn tiến âm thầm trong nhiều năm và là bước đệm dẫn đến đái tháo đường type 2.

ThS.BS. Hoàng Thị Bích Ngọc cho biết, dù tình trạng kháng insulin tiến triển âm thầm, cơ thể vẫn có một số dấu hiệu cảnh báo dễ nhận thấy. Một trong những biểu hiện sớm nhất của kháng insulin là vòng bụng tăng, đặc biệt ở người không tăng cân nhưng lại tích mỡ nhiều quanh eo. Mỡ nội tạng càng nhiều, khả năng kháng insulin càng cao. Một dấu hiệu khá điển hình khác là vùng da sạm, dày, hơi thô ráp ở cổ, gáy, nách hoặc bẹn. Nhiều người nhầm tưởng rằng đây chỉ là tình trạng da dơ hoặc ma sát, nhưng thực tế đây là biểu hiện của rối loạn chuyển hóa.

Các triệu chứng khác có thể gặp gồm: cảm giác dễ mệt, thường buồn ngủ sau khi ăn, thèm đồ ngọt, nhanh đói dù vừa ăn xong. Ở phụ nữ, đặc biệt người có hội chứng buồng trứng đa nang, có thể kèm nổi mụn, rụng tóc hoặc rối loạn kinh nguyệt.

Những dấu hiệu này không dùng để chẩn đoán nhưng chính là “lời cảnh báo” để chúng ta sớm tầm soát đường huyết, HbA1c, mỡ máu và khám Nội tiết, nhằm ngăn bệnh tiến triển thành đái tháo đường type 2.

Người có nguy cơ cao nên chủ động tầm soát đái tháo đường để phát hiện sớm tình trạng kháng insulin

Xem thêm: Tăng huyết áp: “Cửa ngõ” dẫn đến đột quỵ

Người gầy có cần cảnh giác kháng insulin?

Theo ThS.BS. Hoàng Thị Bích Ngọc, có rất nhiều bệnh nhân có vóc dáng bình thường, thậm chí hơi gầy, khi làm xét nghiệm lại phát hiện kháng insulin hoặc rối loạn đường huyết. Điều này xuất phát từ thực tế rằng kháng insulin không chỉ liên quan đến cân nặng, mà còn chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố như:

• Lối sống ít vận động
• Căng thẳng kéo dài
• Chế độ ăn giàu tinh bột tinh chế
• Rối loạn giấc ngủ
• Yếu tố di truyền

Nhóm này thường dễ chủ quan vì họ nghĩ rằng chỉ người thừa cân mới có nguy cơ cao. Tuy nhiên, mỡ nội tạng - loại mỡ bao quanh gan, ruột - mới là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến độ nhạy insulin. Loại mỡ này không phải lúc nào cũng thể hiện rõ qua cân nặng hoặc vóc dáng.

Vì vậy, không thể đánh giá nguy cơ chỉ dựa trên ngoại hình. Những ai có thói quen sinh hoạt kém lành mạnh hoặc có tiền sử gia đình mắc đái tháo đường vẫn cần được tầm soát sớm để tránh bỏ lỡ “giai đoạn vàng” điều trị - BS. Hoàng Thị Bích Ngọc khuyến cáo.

Cách phòng tránh và cải thiện tình trạng kháng insulin

ThS.BS. Hoàng Thị Bích Ngọc cho biết, phòng ngừa kháng insulin không đòi hỏi những biện pháp phức tạp. Điều quan trọng là duy trì lối sống lành mạnh và chủ động theo dõi sức khỏe từ sớm, đặc biệt ở những người có nguy cơ cao. Một số lưu ý đơn giản nhưng rất hiệu quả gồm:

• Giữ cân nặng hợp lý: Việc duy trì vòng eo vừa phải và cân nặng ổn định giúp giảm đáng kể nguy cơ.
• Ăn uống cân bằng và hạn chế đường: Ưu tiên rau xanh, trái cây ít ngọt, ngũ cốc nguyên hạt và chất béo tốt. Hạn chế thực phẩm nhiều đường, nước ngọt, đồ chiên rán hoặc thực phẩm chế biến sẵn, vì chúng dễ gây tăng đường huyết và tăng đề kháng insulin theo thời gian.
• Tập luyện đều đặn: Hoạt động thể lực vừa giúp kiểm soát cân nặng, vừa tăng khả năng sử dụng đường của tế bào. Chỉ cần 150 phút vận động mỗi tuần – như đi bộ nhanh, bơi, đạp xe hoặc tập cơ – đã mang lại hiệu quả rõ rệt.
• Ngủ đủ giấc và quản lý căng thẳng
• Khám sức khỏe định kỳ nếu thuộc nhóm nguy cơ

Ăn uống lành mạnh, giữ cân nặng hợp lý để phòng tránh và cải thiện tình trạng kháng insulin

Trong trường hợp được phát hiện có tình trạng kháng insulin, người bệnh nên thay đổi chế độ dưỡng, vận động và sinh hoạt, cụ thể:

• Chế độ ăn uống: Người bệnh nên hướng đến chế độ ăn kiểm soát đường huyết – ưu tiên rau xanh, chất xơ, đạm nạc và chất béo tốt; hạn chế tinh bột tinh chế như bánh mì trắng, bún, mì, nước ngọt, bánh kẹo. Chia nhỏ bữa và ăn đúng giờ cũng giúp đường huyết ổn định hơn.
• Vận động thể lực: Hoạt động thể chất là “chìa khóa vàng” trong cải thiện kháng insulin. Chỉ cần 30 phút vận động mỗi ngày – đi bộ nhanh, đạp xe, bơi, tập sức mạnh – cũng giúp cơ quan sử dụng đường hiệu quả hơn và giảm mỡ nội tạng.
• Thói quen sinh hoạt: Ngủ đủ giấc, giảm căng thẳng, tránh thức khuya và duy trì lịch sinh hoạt điều độ đóng vai trò quan trọng không kém. Nhiều nghiên cứu cho thấy thiếu ngủ và stress kéo dài làm giảm độ nhạy insulin, khiến bệnh khó cải thiện.

Ba yếu tố này không tách rời và người bệnh có thể bắt đầu từ yếu tố phù hợp nhất với mình. Điều quan trọng là duy trì đều đặn và theo dõi định kỳ để đánh giá hiệu quả.

Kháng insulin nếu được phát hiện sớm có thể cải thiện rõ rệt nhờ thay đổi lối sống. Vì vậy, chủ động tầm soát là rất quan trọng, đặc biệt ở những người thuộc nhóm nguy cơ cao:

- Người thừa cân – béo phì, đặc biệt là béo bụng.

- Người có bố mẹ hoặc anh chị em ruột mắc đái tháo đường type 2.

- Người ít vận động, làm việc văn phòng, ngồi lâu.

- Phụ nữ mắc PCOS – hội chứng buồng trứng đa nang.

- Người có huyết áp cao, rối loạn mỡ máu hoặc gan nhiễm mỡ.

- Phụ nữ từng bị đái tháo đường thai kỳ hoặc sinh con >4 kg.

- Người trên 40 tuổi.