Dấu hiệu cảnh báo rối loạn nội tiết do ăn uống “xả láng” dịp Tết

Khi ăn uống quá mức – đặc biệt là nhiều đường, chất béo và rượu bia – cơ thể có thể rơi vào tình trạng rối loạn nội tiết tạm thời. Đâu là dấu hiệu cảnh báo tình trạng này? Hãy tìm hiểu ngay sau đây!

Chất béo, đường, bia rượu – dễ khiến hệ nội tiết bị mất cân bằng

Chia sẻ của ThS.BS. Hoàng Thị Bích Ngọc – khoa Nội Tổng hợp, Bệnh viện Gia An 115, khi cơ thể thường xuyên nạp quá nhiều chất béo, đường hoặc tiêu thụ rượu bia, hệ nội tiết sẽ bị ảnh hưởng theo nhiều cách, đặc biệt là các hormone liên quan đến chuyển hóa năng lượng.

Lượng đường và tinh bột tinh chế cao khiến insulin phải hoạt động liên tục để đưa đường vào tế bào. Sự gia tăng đột ngột nồng độ glucose huyết buộc tuyến tụy phải tăng tiết Insulin liên tục. Tình trạng tăng Insulin máu kéo dài khiến các thụ thể tại tế bào đích giảm nhạy cảm, dẫn đến hiện tượng “chai lì” hay đề kháng Insulin. Đây là tiền đề của rối loạn dung nạp glucose, rối loạn mỡ máu và nguy cơ đái tháo đường type 2

Chất béo bão hòa và đồ chiên rán cũng làm tăng tích tụ mô mỡ nội tạng, đặc biệt là mỡ nội tạng. Mô mỡ này hoạt động như một cơ quan nội tiết, giải phóng các cytokine gây viêm (pro-inflammatory cytokines), kích hoạt quá trình viêm âm thầm, làm rối loạn các hormone chuyển hóa và làm trầm trọng thêm tình trạng kháng Insulin, khiến insulin càng khó phát huy tác dụng.

Với rượu bia, cơ thể phải ưu tiên chuyển hóa cồn tại gan. Điều này làm gan giảm khả năng xử lý đường và mỡ, dẫn đến tăng đường huyết, tăng triglyceride và tăng sản xuất mỡ trong gan. Lâu dài, không chỉ đường huyết bị ảnh hưởng mà các hormone điều hòa cảm giác đói – no, như leptin và ghrelin, cũng bị rối loạn. Người uống rượu bia dễ thèm ăn, đặc biệt là món nhiều tinh bột hoặc chất béo, khiến vòng bụng tăng nhanh.

“Tóm lại, chế độ ăn nhiều đường – béo và thói quen dùng rượu bia đều có thể làm hệ nội tiết bị mất cân bằng. Lâu dài, chúng trở thành yếu tố thúc đẩy kháng insulin, gan nhiễm mỡ, đái tháo đường type 2, tăng huyết áp và bệnh tim mạch” - BS. Ngọc nhấn mạnh.

Chế độ ăn nhiều đường – béo và thói quen dùng rượu bia có thể làm hệ nội tiết bị mất cân bằng

Dấu hiệu nhận biết tình trạng rối loạn nội tiết tạm thời do ăn uống quá độ

Khi ăn uống quá mức – đặc biệt là nhiều đường, chất béo và rượu bia – cơ thể có thể rơi vào tình trạng rối loạn nội tiết tạm thời. Dấu hiệu thường không quá rầm rộ nhưng đủ để chúng ta cảm nhận sự “lệch nhịp” trong cơ thể.

ThS.BS. Hoàng Thị Bích Ngọc cho biết, biểu hiện dễ thấy nhất là mệt mỏi, uể oải, nhất là sau những bữa ăn lớn. Đường huyết tăng nhanh rồi giảm nhanh khiến cơ thể dễ buồn ngủ, thiếu tập trung. Nhiều người còn thèm đồ ngọt bất thường do hormone điều hòa cảm giác đói – no bị ảnh hưởng.

Ở da, rối loạn nội tiết có thể gây nổi mụn, da nhờn hơn, hoặc bùng phát viêm da cơ địa ở người vốn có cơ địa nhạy cảm. Một số trường hợp còn thấy da sạm đen ở cổ, nách, bẹn (gọi là sạm da vùng nếp gấp) – đây là dấu hiệu cho thấy insulin đang hoạt động quá tải. Ở nam giới lớn tuổi, một số người còn giảm ham muốn tình dục tạm thời.

Ở hệ tiêu hóa, có thể gặp đầy bụng, nặng bụng, khó tiêu, tiêu chảy hoặc rối loạn tiêu hóa sau một thời gian ăn uống quá độ.

Mệt mỏi, uể oải, nhất là sau những bữa ăn lớn là dấu hiệu cảnh báo tình trạng rối loạn nội tiết tạm thời

Với phụ nữ, rối loạn nội tiết cấp tính đôi khi thể hiện bằng kinh nguyệt đến trễ, chu kỳ không đều, đau bụng kinh nặng hơn hoặc tăng rụng tóc. Nam giới có thể cảm thấy giảm năng lượng hoặc ngủ kém.

Những người có sẵn rối loạn chuyển hóa như thừa cân – béo phì, tiền đái tháo đường, người có vòng eo lớn, hoặc có tiền sử gia đình mắc bệnh nội tiết thường dễ bị xáo trộn hormone hơn khi ăn uống quá mức.

Ngoài ra, phụ nữ sau 30 tuổi – đặc biệt là người có kinh nguyệt không đều, hội chứng buồng trứng đa nang hoặc stress kéo dài – cũng nhạy cảm hơn với biến động về đường huyết và nội tiết khi chế độ ăn thay đổi đột ngột.

Ở các nhóm này, chỉ vài ngày ăn nhiều đường, chất béo và thức khuya cũng có thể làm đường huyết dao động mạnh, tăng mụn, rối loạn giấc ngủ hoặc mệt mỏi bất thường.

BS. Ngọc khuyến cáo, nên đi khám sớm nếu có các triệu chứng sau:

• Tình trạng mệt mỏi kéo dài nhiều ngày không giảm
• Cảm giác khát nhiều, đi tiểu nhiều, dễ đói bất thường
• Da sạm, dày nhanh ở cổ hoặc nách
• Rối loạn kinh nguyệt liên tục trong vài tháng
• Tiêu hóa rối loạn nặng hoặc sụt cân không lý do

Đây là những dấu hiệu cho thấy cơ thể đang phản ứng mạnh với chế độ ăn – uống không phù hợp, và có thể đã bước vào giai đoạn tiền đái tháo đường hoặc rối loạn chuyển hóa. Việc kiểm tra sớm giúp điều chỉnh kịp thời và ngăn tiến triển thành bệnh lý mạn tính.

Đọc thêm: Béo bụng: Cảnh giác đái tháo đường type 2

Điều chỉnh ra sao để cơ thể trở lại trạng thái ổn định?

Theo ThS.BS. Hoàng Thị Bích Ngọc, những biểu hiện như nổi mụn, tăng cân nhanh, ngủ không sâu giấc hay mệt mỏi dai dẳng sau kỳ nghỉ Tết có thể liên quan đến rối loạn nội tiết, nhưng không phải lúc nào cũng là bệnh lý. Phần lớn trường hợp là do cơ thể phản ứng với việc ăn uống quá mức, đảo lộn lịch sinh hoạt và thiếu vận động trong nhiều ngày.

Nên chú ý tập luyện, vận động nhẹ nhàng để cải thiện chuyển hóa, giảm căng thẳng và hỗ trợ giấc ngủ

Để cơ thể trở lại trạng thái ổn định, có thể bắt đầu từ những điều đơn giản nhất:

• Điều chỉnh lại nhịp sinh hoạt: Đi ngủ và thức dậy đúng giờ trong 5-7 ngày liên tục sẽ giúp hormone ổn định trở lại.
• Cân bằng lại chế độ ăn: Tăng rau xanh – chất xơ, giảm tinh bột tinh chế và đồ ngọt; ưu tiên các món hấp, luộc; hạn chế rượu bia trong 1-2 tuần đầu sau Tết.
• Vận động nhẹ nhàng: Đi bộ nhanh 20-30 phút mỗi ngày giúp cải thiện chuyển hóa, giảm căng thẳng và hỗ trợ giấc ngủ.
• Uống đủ nước: Giúp gan, thận hoạt động hiệu quả hơn, từ đó giảm mệt mỏi và hỗ trợ điều hòa hormone.
• Theo dõi các triệu chứng: Nếu mụn viêm nặng hơn, tăng cân không kiểm soát, mất ngủ kéo dài hoặc mệt mỏi nhiều tuần, nên đi khám để được kiểm tra nội tiết và chuyển hóa.