Dinh dưỡng ngày Tết cho người có cholesterol cao

“Người có cholesterol cao không nhất thiết phải kiêng khem tuyệt đối trong dịp Tết, mà quan trọng là lựa chọn nhóm thực phẩm có lợi cho chuyển hóa mỡ máu” - chia sẻ của ThS.BS. Võ Thị Tố Hi – Trưởng khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Gia An 115.

Nhiều món ăn ngày Tết dễ làm tăng cholesterol “xấu”

ThS.BS. Võ Thị Tố Hi cho biết, trong dịp Tết, các thực phẩm dễ làm tăng LDL-cholesterol chủ yếu thuộc nhóm giàu chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa. Điển hình là thịt mỡ, da gà, thịt đỏ nhiều mỡ, nội tạng động vật; các món chiên rán như nem rán, giò chả, thịt đông, cũng như thực phẩm chế biến sẵn – đặc biệt khi dầu chiên được sử dụng ở nhiệt độ cao hoặc chiên lại nhiều lần.

Bên cạnh đó, bánh mứt, kẹo, nước ngọt và rượu bia tuy không chứa nhiều cholesterol nhưng lại làm tăng quá trình tổng hợp mỡ tại gan, từ đó gián tiếp khiến LDL-cholesterol tăng hoặc trở nên “bất lợi” hơn về mặt cấu trúc.

Khi cơ thể nạp quá nhiều đường, đặc biệt là đường tinh luyện và fructose, gan sẽ chuyển phần năng lượng dư thừa này thành triglyceride. Triglyceride sau đó được gan vận chuyển vào máu dưới dạng VLDL (lipoprotein tỷ trọng rất thấp). Khi VLDL tăng cao, chúng sẽ tiếp tục chuyển hóa thành LDL-cholesterol.

Nếu tình trạng ăn nhiều đường kéo dài, LDL không chỉ tăng về số lượng mà còn dễ trở thành dạng nhỏ, đậm đặc – đây là dạng LDL có khả năng bám vào thành mạch cao hơn và thúc đẩy quá trình hình thành mảng xơ vữa. Vì vậy, ngay cả khi không ăn quá nhiều thịt mỡ, việc tiêu thụ nhiều đồ ngọt trong vài ngày Tết vẫn có thể làm tăng triglyceride và gián tiếp làm tăng LDL-cholesterol ở người đã có rối loạn mỡ máu.

“Cần lưu ý rằng LDL-cholesterol không tăng đột ngột chỉ sau một bữa ăn. Tuy nhiên, nếu chế độ ăn giàu chất béo bão hòa và đường kéo dài liên tục trong nhiều ngày Tết, những người đã có rối loạn lipid máu sẵn có rất dễ ghi nhận mức LDL tăng rõ rệt khi kiểm tra lại sau kỳ nghỉ” - BS. Tố Hi nhấn mạnh.

Người có cholesterol cao nên chú ý khẩu phần ăn ngày Tết và đừng quên kiểm tra lại chỉ số mỡ máu sau Tết để điều chỉnh kịp thời

Người có cholesterol cao nên ăn Tết sao cho an toàn?

Theo ThS.BS. Võ Thị Tố Hi, người bệnh không nhất thiết phải kiêng khem tuyệt đối trong dịp Tết, mà quan trọng là lựa chọn nhóm thực phẩm có lợi cho chuyển hóa mỡ máu.

• Trước hết, nên ưu tiên nguồn đạm nạc và đạm thực vật, như cá biển (cá hồi, cá thu, cá ngừ), ức gà bỏ da, đậu hũ và các loại đậu. Cá biển giàu omega-3 đã được chứng minh có tác dụng giảm triglyceride và hỗ trợ cải thiện chất lượng LDL theo hướng ít gây xơ vữa hơn.
• Thứ hai là nhóm thực phẩm giàu chất xơ hòa tan như rau xanh, bông cải, cà rốt, bí đỏ, yến mạch và các loại đậu. Chất xơ hòa tan giúp giảm hấp thu cholesterol tại ruột, từ đó hỗ trợ hạ LDL-cholesterol.
• Thứ ba là chất béo không bão hòa có lợi, có trong dầu ô liu, dầu cải, quả bơ, các loại hạt như óc chó, hạnh nhân (dùng với lượng vừa phải). Việc thay thế mỡ động vật bằng các chất béo này giúp cải thiện tỷ lệ mỡ máu.
• Ngoài ra, nên duy trì tinh bột phức hợp ở mức hợp lý, như gạo lứt, khoai, bánh chưng hoặc bánh tét với khẩu phần kiểm soát, thay vì cắt hoàn toàn tinh bột rồi bù lại bằng đồ ngọt.

BS. Tố Hi cho biết thêm, cách chế biến cũng có ảnh hưởng trực tiếp đến lượng chất béo bão hòa, chất béo chuyển hóa và tổng năng lượng của món ăn, từ đó tác động đến LDL-cholesterol.

Các phương pháp như luộc, hấp, áp chảo ít dầu giúp hạn chế bổ sung chất béo không cần thiết và không tạo ra chất béo chuyển hóa, nên phù hợp với người có rối loạn mỡ máu.

Ngược lại, chiên ngập dầu, xào nhiều mỡ hoặc quay giòn làm tăng đáng kể năng lượng khẩu phần. Đặc biệt, khi dầu được đun ở nhiệt độ cao hoặc tái sử dụng nhiều lần, có thể hình thành các sản phẩm oxy hóa lipid và chất béo chuyển hóa – những yếu tố đã được chứng minh làm tăng LDL-cholesterol và thúc đẩy xơ vữa động mạch.

Ngoài ra, các món kho mặn, rim đậm thường đi kèm lượng mỡ và muối cao, làm tăng nguy cơ tăng huyết áp và các rối loạn chuyển hóa đi kèm.

Xem thêm: Kiểm soát LDL-C: Chìa khóa phòng ngừa tái phát đột quỵ và biến cố tim mạch

Đừng quên vận động đều đặn

Chia sẻ từ ThS.BS. Võ Thị Tố Hi, vận động thể lực đóng vai trò rất quan trọng trong việc tăng HDL-cholesterol, tức là cholesterol “tốt”. Khi vận động đều đặn, cơ thể sẽ kích hoạt các enzyme giúp sử dụng triglyceride làm năng lượng và tăng khả năng HDL “dọn dẹp” cholesterol dư thừa khỏi lòng mạch.

Chỉ cần duy trì vận động ở mức vừa phải như:

• Đi bộ nhanh khoảng 30 phút mỗi ngày
• Đạp xe, bơi lội, tập aerobic nhẹ
• Có thể chia nhỏ thời gian vận động nếu bận rộn

Các nghiên cứu cho thấy, nếu duy trì đều đặn, vận động aerobic có thể giúp tăng HDL khoảng 5–10%.

Điều quan trọng là tránh ngồi liên tục quá lâu trong các buổi tụ họp ngày Tết. Cứ sau 45–60 phút nên đứng dậy đi lại, vận động nhẹ. Với người rối loạn mỡ máu, vận động không chỉ giúp tăng HDL mà còn hỗ trợ kiểm soát cân nặng, huyết áp và đường huyết – những yếu tố rất dễ “vượt ngưỡng” trong dịp nghỉ lễ.

Xem thêm: Đột quỵ thầm lặng là gì? Nguyên nhân do đâu?