Lạm dụng thuốc dạ dày – lợi trước mắt, hại lâu dài

Tình trạng tự ý dùng thuốc dạ dày đang diễn ra phổ biến, đặc biệt ở người có tiền sử bệnh lý tiêu hóa. Khi xuất hiện các triệu chứng như đau bụng, ợ nóng, đầy hơi, không ít người lựa chọn dùng thuốc ngay mà không thăm khám. Việc mua thuốc theo kinh nghiệm hoặc sử dụng lại đơn cũ tưởng chừng tiện lợi nhưng tiềm ẩn nhiều rủi ro, đồng thời có thể làm chậm trễ việc phát hiện các bệnh lý nghiêm trọng.

Triệu chứng bị “che lấp”, bệnh vẫn tiến triển

Các thuốc dạ dày, đặc biệt là nhóm giảm tiết acid, có khả năng cải thiện nhanh triệu chứng. Tuy nhiên, hiệu quả này chỉ mang tính tạm thời. Trong khi cảm giác đau hoặc khó chịu giảm đi, các tổn thương bên trong vẫn có thể âm thầm tiến triển.

Thực tế, không ít trường hợp đến viện trong tình trạng nặng do trước đó đã tự dùng thuốc kéo dài, làm lu mờ các dấu hiệu cảnh báo sớm của bệnh. Những bệnh lý có thể bị bỏ sót: viêm loét dạ dày – tá tràng, xuất huyết tiêu hóa, thậm chí ung thư dạ dày…

Nguy cơ lệ thuộc và giảm hiệu quả điều trị

Một vấn đề khác được các bác sĩ cảnh báo là tình trạng lệ thuộc gián tiếp do tăng tiết acid rebound. Khi sử dụng dài ngày các thuốc ức chế bơm proton (PPI) như Omeprazole hoặc Esomeprazole, nếu ngừng thuốc đột ngột, dạ dày có thể tiết nhiều acid hơn mức ban đầu, khiến triệu chứng quay lại nặng hơn. Điều này khiến nhiều người nghĩ mình vẫn cần dùng thuốc liên tục, dẫn đến việc kéo dài thời gian sử dụng và tăng nguy cơ tác dụng phụ.

Người bệnh buộc phải tăng liều hoặc kéo dài thời gian sử dụng để đạt hiệu quả tương tự ban đầu. Điều này không chỉ làm tăng nguy cơ tác dụng phụ mà còn khiến việc điều trị về sau trở nên khó khăn hơn.

Nên thăm khám khi xuất hiện các triệu chứng tiêu hóa, tránh tự ý dùng thuốc

Tác dụng phụ tích lũy theo thời gian

Không giống các phản ứng cấp tính, nhiều tác dụng phụ của thuốc dạ dày xuất hiện âm thầm và tích lũy theo thời gian.

Với nhóm thuốc kháng acid, việc dùng kéo dài hoặc quá liều có thể gây rối loạn tiêu hóa, mất cân bằng điện giải (như tăng magnesi hoặc nhôm), đặc biệt nguy hiểm ở người có bệnh lý thận.

Trong khi đó, các thuốc ức chế bơm proton (PPI) nếu sử dụng lâu dài có thể làm giảm hấp thu vi chất như vitamin B12, sắt, magie và canxi, từ đó làm tăng nguy cơ loãng xương, gãy xương, thiếu máu và hạ magnesi máu. Ngoài ra, việc thay đổi môi trường acid dạ dày còn có thể làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn đường tiêu hóa, trong đó có vi khuẩn Clostridioides difficile.

Ảnh hưởng đến chẩn đoán và điều trị

Việc dùng thuốc trước khi thăm khám, đặc biệt là trước nội soi, có thể làm thay đổi hình ảnh tổn thương niêm mạc dạ dày. Điều này dẫn đến nguy cơ chẩn đoán không chính xác hoặc bỏ sót tổn thương quan trọng.

Bên cạnh đó, không phải mọi cơn đau bụng đều liên quan đến dạ dày. Một số trường hợp đau do bệnh lý đại tràng hoặc rối loạn tiêu hóa chức năng nhưng lại được điều trị bằng thuốc dạ dày, khiến bệnh kéo dài và không cải thiện.

Chính vì vậy, không nên tự ý sử dụng thuốc dạ dày kéo dài khi chưa có chỉ định. Khi xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ, cần thăm khám để xác định nguyên nhân, có thể bao gồm nội soi và xét nghiệm tìm Helicobacter pylori.

Đối với trường hợp nhẹ, việc điều chỉnh lối sống như ăn uống hợp lý, hạn chế rượu bia, giảm căng thẳng và duy trì sinh hoạt điều độ có thể giúp cải thiện triệu chứng mà không cần lạm dụng thuốc.

Trong bối cảnh bệnh lý tiêu hóa ngày càng phổ biến, thay đổi thói quen tự ý dùng thuốc là bước quan trọng để bảo vệ sức khỏe lâu dài.