Mắt nhắm không kín, méo miệng khi trời lạnh: Cẩn trọng liệt dây thần kinh số 7 ngoại biên

Lệch mặt, mắt nhắm không kín, méo miệng, ăn uống rơi vãi… là những biểu hiện khiến nhiều người lo lắng, đặc biệt khi các triệu chứng này xuất hiện đột ngột trong thời tiết lạnh hoặc sau khi nhiễm lạnh. Trên thực tế, đây có thể là dấu hiệu của liệt dây thần kinh số 7 ngoại biên – bệnh lý không hiếm gặp trên lâm sàng.

Vì sao dễ bị liệt dây thần kinh số 7 khi trời lạnh?

Liệt dây thần kinh số 7, còn gọi là liệt mặt ngoại biên hay liệt mặt Bell, xảy ra khi dây thần kinh số 7 – một trong 12 đôi dây thần kinh sọ – bị tổn thương. Dây thần kinh này đảm nhiệm vai trò chi phối vận động các cơ vùng mặt như trán, mắt, miệng; đồng thời tham gia vào hoạt động của tuyến lệ, tuyến nước bọt và cảm giác vị giác.

Nguyên nhân gây liệt dây thần kinh số 7 khá đa dạng. Ngoài do nhiễm lạnh, một trong những nguyên nhân thường gặp nhất là nhiễm virus, đặc biệt là virus Herpes simplex hoặc Varicella-zoster (virus gây zona), dẫn đến viêm và phù nề dây thần kinh. Ngoài ra, các bệnh lý như viêm tai giữa, chấn thương vùng đầu – mặt, răng hàm, u vùng đầu mặt não gây chèn ép dây thần kinh, hoặc các rối loạn chuyển hóa như đái tháo đường, tăng huyết áp cũng làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Trên lâm sàng, ghi nhận không ít những ca tai biến sau thẩm mỹ, gây liệt VII ngoại biên.

Trong nhiều trường hợp, dù đã thăm khám và làm các xét nghiệm cần thiết, bác sĩ vẫn không xác định được nguyên nhân cụ thể. Khi đó, bệnh được xếp vào nhóm liệt dây thần kinh số 7 vô căn, hay còn gọi là liệt mặt Bell.

Theo ThS.BS. Nguyễn Hoàng Ánh Hồng – bác sĩ Y học cổ truyền, khoa Vật lý trị liệu - Phục hồi chức năng, Bệnh viện Gia An 115, yếu tố lạnh đóng vai trò quan trọng trong không ít trường hợp liệt dây thần kinh số 7 ngoại biên. Khi vùng đầu, mặt hoặc cổ bị nhiễm lạnh đột ngột hay kéo dài, các mạch máu nuôi dây thần kinh có thể co thắt, làm giảm tưới máu, gây phù nề và chèn ép dây thần kinh.

Tình trạng này thường gặp vào mùa đông ở miền Bắc, khi nhiệt độ thấp, gió lạnh kéo dài và độ ẩm cao. Tuy nhiên, tại miền Nam, bệnh vẫn có thể xuất hiện do các yếu tố sinh hoạt hằng ngày như ngồi phòng máy lạnh quá thấp, để quạt hoặc máy lạnh thổi trực tiếp vào mặt khi ngủ, hoặc tắm nước nóng rồi đột ngột ra môi trường mát lạnh.

Nhiễm lạnh đột ngột có thể gây liệt dây thần kinh số 7 ngoại biên (Ảnh minh họa)

Nhận biết sớm để không bỏ lỡ “thời điểm vàng” điều trị

Dây thần kinh số 7 giữ vai trò chi phối vận động các cơ vùng mặt. Khi dây thần kinh này bị tổn thương, các cơ tương ứng sẽ yếu hoặc liệt, tạo nên những biểu hiện khá đặc trưng.

Người bệnh có thể nhận thấy mặt méo sang một bên, miệng lệch rõ khi cười hoặc nói, mắt bên tổn thương nhắm không kín, dễ chảy nước mắt hoặc khô rát. Vùng trán mất nếp nhăn, việc ăn uống trở nên khó khăn do thức ăn dễ rơi ra ngoài.

Ở giai đoạn rất sớm, các triệu chứng đôi khi còn kín đáo, người bệnh không tự nhận ra mà chỉ được phát hiện qua sự quan sát của người thân. Chính vì vậy, khi xuất hiện bất kỳ sự thay đổi bất thường nào trên khuôn mặt, người bệnh không nên chủ quan mà cần đi khám sớm để được chẩn đoán chính xác.

Theo ThS.BS. Nguyễn Hoàng Ánh Hồng, 72 giờ đầu kể từ khi xuất hiện triệu chứng được xem là “thời điểm vàng” trong điều trị liệt dây thần kinh số 7. Can thiệp sớm và đúng hướng giúp tăng đáng kể khả năng hồi phục.

Y học cổ truyền trong điều trị liệt dây thần kinh số 7 ngoại biên

Trong y học cổ truyền, liệt dây thần kinh số 7 thuộc nhóm bệnh lý do:

• Phong hàn xâm nhập
• Phong nhiệt phạm kinh lạc khi có các biểu hiện viêm nhiễm, zona thần kinh tại chỗ
• Khí trệ huyết ứ: do va đập, chấn thương, u vùng đầu mặt, tai biến sau thẩm mỹ…

Tất cả những nguyên nhân này gây bế tắc kinh lạc vùng mặt, khí huyết vận hành không thông suốt, các cơ vùng mặt không được nuôi dưỡng đầy đủ, từ đó dẫn đến tình trạng méo miệng, lệch mặt, mắt nhắm không kín.

Về điều trị, y học cổ truyền tập trung khôi phục sự lưu thông khí huyết và nuôi dưỡng dây thần kinh, cơ mặt. Các phương pháp thường được áp dụng gồm châm cứu, xoa bóp – bấm huyệt, cứu ngải, kết hợp với các bài thuốc phù hợp theo từng thể bệnh.

Theo BS. Nguyễn Hoàng Ánh Hồng, châm cứu không chỉ giúp cải thiện tuần hoàn máu tại vùng tổn thương mà còn hỗ trợ phục hồi chức năng dẫn truyền của dây thần kinh số 7. Khi được thực hiện sớm và đúng phác đồ, phương pháp này có thể rút ngắn thời gian hồi phục và hạn chế nguy cơ để lại di chứng.

ThS.BS. Nguyễn Hoàng Ánh Hồng thăm khám cho người bệnh

Tại Bệnh viện Gia An 115, điều trị liệt dây thần kinh số 7 được triển khai theo hướng kết hợp chặt chẽ giữa y học cổ truyền và y học hiện đại. BS. Nguyễn Hoàng Ánh Hồng cho biết, thời điểm phát hiện bệnh và nguyên nhân gây liệt là những yếu tố có ý nghĩa quyết định đến khả năng hồi phục. Thực tế lâm sàng ghi nhận không ít trường hợp người bệnh đến khám sớm và có thể phục hồi hoàn toàn chỉ sau khoảng 10 ngày điều trị.

Với những trường hợp mang di chứng kéo dài nhiều năm, hoặc liệt dây thần kinh số 7 liên quan đến zona thần kinh, chấn thương hay tổn thương thực thể, quá trình điều trị thường cần thời gian lâu hơn và theo dõi sát. “Tôi còn nhớ một nữ bệnh nhân sinh năm 1994, mang di chứng liệt dây thần kinh số 7 ngoại biên suốt 21 năm. Do thời gian mắc bệnh đã kéo dài, việc phục hồi hoàn toàn là rất khó. Tuy nhiên, sau một liệu trình điều trị kết hợp, tình trạng của người bệnh đã cải thiện rõ rệt: mắt nhắm kín hơn, mức độ méo lệch khuôn mặt giảm đáng kể”, BS. Hồng chia sẻ.

BS. Nguyễn Hoàng Ánh Hồng nhấn mạnh, liệt dây thần kinh số 7 ngoại biên không phải là bệnh lý nguy hiểm đến tính mạng, nhưng nếu chủ quan hoặc điều trị muộn, người bệnh có nguy cơ đối mặt với nhiều hệ lụy kéo dài như biến dạng khuôn mặt, khó khăn trong ăn uống, giao tiếp và ảnh hưởng không nhỏ đến thẩm mỹ và chất lượng cuộc sống. Việc thăm khám và can thiệp sớm, đặc biệt trong những ngày đầu sau khi xuất hiện triệu chứng, là yếu tố then chốt giúp nâng cao khả năng hồi phục và sớm đưa khuôn mặt trở lại trạng thái bình thường.

Bệnh viện Gia An 115 là bệnh viện đa chuyên khoa kỹ thuật cao. Bệnh viện quy tụ đội ngũ chuyên gia, bác sĩ chuyên môn cao, dày dặn kinh nghiệm, tận tâm, chu đáo và hệ thống trang thiết bị hiện đại, đặc biệt có ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong chẩn đoán, điều trị. Để đăng ký khám và tư vấn, Quý Khách hàng vui lòng liên hệ Tổng đài tư vấn 028.62.885.886 (trong giờ hành chính) - 0916.542.436 (ngoài giờ hành chính) hoặc sử dụng tính năng Đặt lịch khám ngay trên website.