Vi khuẩn HP dạ dày: Dấu hiệu, chẩn đoán và cách điều trị

Vi khuẩn HP dạ dày (Helicobacter pylori) là một trong những nguyên nhân phổ biến gây viêm dạ dày, loét dạ dày – tá tràng và có liên quan đến nguy cơ ung thư dạ dày. Tuy nhiên, nhiều người nhiễm HP trong thời gian dài nhưng không có triệu chứng rõ ràng.

Vậy vi khuẩn HP là gì, HP dạ dày có nguy hiểm không, lây qua đường nào và điều trị ra sao? Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về vi khuẩn HP dạ dày cũng như các phương pháp chẩn đoán và điều trị hiện nay.

Vi khuẩn HP là gì?

Vi khuẩn HP (Helicobacter pylori) là một loại xoắn khuẩn gram âm có khả năng sống trong môi trường acid của dạ dày. Sau khi xâm nhập vào cơ thể, vi khuẩn này có thể cư trú trong lớp nhầy bảo vệ niêm mạc dạ dày và tồn tại trong thời gian dài nếu không được phát hiện, điều trị phù hợp.

HP dạ dày được xem là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây:

• Viêm dạ dày mạn tính
• Loét dạ dày – tá tràng
• Xuất huyết tiêu hóa
• Viêm teo niêm mạc dạ dày
• Ung thư dạ dày

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã xếp Helicobacter pylori vào nhóm tác nhân có liên quan đến ung thư dạ dày. Điều đáng lưu ý là nhiều người nhiễm vi khuẩn HP không có triệu chứng trong giai đoạn đầu. Chính vì vậy, không ít trường hợp chỉ phát hiện bệnh khi đã xuất hiện viêm loét hoặc biến chứng tiêu hóa.

Vi khuẩn HP dạ dày lây qua đường nào?

Đây là một trong những câu hỏi được tìm kiếm nhiều liên quan đến HP dạ dày. Vi khuẩn HP có thể lây từ người sang người qua nhiều con đường khác nhau, phổ biến nhất là:

• Lây qua đường miệng – miệng: HP có thể lây khi dùng chung chén đũa/ ly nước, ăn uống chung, hôn trực tiếp…
• Lây qua đường phân – miệng: Vi khuẩn có thể tồn tại trong phân người nhiễm bệnh. Nếu không vệ sinh tay sạch sau khi đi vệ sinh, nguy cơ lây nhiễm có thể tăng lên.
• Lây qua thực phẩm hoặc nguồn nước nhiễm khuẩn: Ăn uống không đảm bảo vệ sinh cũng có thể làm tăng nguy cơ nhiễm HP.

Tại Việt Nam, tỷ lệ nhiễm HP khá cao và việc lây nhiễm thường xảy ra từ sớm.

Vi khuẩn HP có thể lây khi dùng chung chén đũa/ ly nước

Nhiễm vi khuẩn HP có nguy hiểm không?

Không phải ai nhiễm HP cũng xuất hiện biến chứng. Tuy nhiên, nếu vi khuẩn tồn tại kéo dài trong dạ dày, tình trạng viêm mạn tính có thể khiến niêm mạc dạ dày tổn thương theo thời gian. Theo các chuyên gia tiêu hóa, HP có liên quan đến nhiều bệnh lý như:

• Viêm dạ dày mạn tính
• Loét dạ dày – tá tràng
• Xuất huyết tiêu hóa
• Thiếu máu do chảy máu kéo dài
• Hẹp môn vị
• U lympho niêm mạc dạ dày (MALT lymphoma)
• Ung thư dạ dày

Tuy nhiên, người bệnh cũng không nên quá hoang mang khi phát hiện nhiễm HP. Nguy cơ biến chứng còn phụ thuộc vào:

• Thời gian nhiễm khuẩn
• Mức độ tổn thương niêm mạc dạ dày
• Cơ địa từng người
• Chế độ sinh hoạt
• Khả năng đáp ứng điều trị

Xem thêm: Dạ dày nhiễm vi khuẩn helicobacter pylori có nguy hiểm không?

Xem thêm: Vi khuẩn HP có gây ung thư dạ dày không?

Dấu hiệu nhiễm vi khuẩn HP dạ dày

Nhiều trường hợp nhiễm HP diễn tiến âm thầm trong thời gian dài. Khi xuất hiện triệu chứng, người bệnh thường có biểu hiện liên quan đến viêm hoặc tăng tiết acid dạ dày. Các dấu hiệu nhiễm vi khuẩn HP thường gặp gồm:

• Đau hoặc nóng rát vùng thượng vị
• Đầy bụng, khó tiêu
• Ợ hơi, ợ chua
• Buồn nôn
• Chán ăn
• Nhanh no sau ăn
• Hơi thở có mùi
• Chướng bụng kéo dài

Ở một số trường hợp nặng hơn, người bệnh có thể xuất hiện: nôn ra máu, đi ngoài phân đen, thiếu máu, sụt cân không rõ nguyên nhân, đau bụng kéo dài về đêm. Đây là những dấu hiệu cảnh báo cần được thăm khám sớm để loại trừ các tổn thương nghiêm trọng tại dạ dày.

Người bệnh có thể đầy bụng, khó tiêu, ợ hơi...

Khi nào nên xét nghiệm vi khuẩn HP?

Không phải mọi trường hợp đau bụng đều cần xét nghiệm HP. Tuy nhiên, bác sĩ có thể chỉ định kiểm tra HP khi người bệnh có các triệu chứng hoặc yếu tố nguy cơ liên quan. Một số trường hợp thường được khuyến cáo xét nghiệm vi khuẩn HP gồm:

• Đau thượng vị kéo dài
• Viêm loét dạ dày – tá tràng
• Khó tiêu tái diễn nhiều lần
• Điều trị thuốc dạ dày kéo dài nhưng không cải thiện
• Có tiền sử xuất huyết tiêu hóa
• Người thân trực hệ mắc ung thư dạ dày
• Theo dõi sau điều trị HP

Các phương pháp chẩn đoán vi khuẩn HP hiện nay

Nội soi dạ dày kết hợp Clo-test

Đây là phương pháp thường được áp dụng khi người bệnh có triệu chứng kéo dài hoặc nghi ngờ tổn thương dạ dày. Trong quá trình nội soi, bác sĩ sẽ lấy một mẫu nhỏ niêm mạc dạ dày để thực hiện Clo-test nhằm phát hiện sự hiện diện của vi khuẩn HP.

Ưu điểm của phương pháp này là:

• Quan sát trực tiếp niêm mạc dạ dày
• Đánh giá được tình trạng viêm, loét hoặc xuất huyết
• Hỗ trợ phát hiện tổn thương nghi ngờ ung thư
• Cho kết quả nhanh về tình trạng nhiễm HP

Xem thêm: Nội soi can thiệp làm Clo-test chẩn đoán nhiễm H.Pylori

Test hơi thở HP

Test hơi thở HP (Urea Breath Test) là phương pháp giúp phát hiện vi khuẩn HP thông qua hơi thở của người bệnh. Người bệnh sẽ uống dung dịch chứa Urea đánh dấu rồi thực hiện đo hơi thở để phát hiện HP. Đây là phương pháp không xâm lấn, độ chính xác cao, ít gây khó chịu và thường được dùng để kiểm tra sau điều trị.

Xem thêm: Test hơi thở HP là gì? Khi nào cần thực hiện và cần lưu ý gì?

Xét nghiệm phân tìm kháng nguyên HP

Phương pháp này giúp phát hiện sự hiện diện của HP thông qua mẫu phân và có thể được sử dụng trong một số trường hợp theo chỉ định bác sĩ.

Xét nghiệm máu tìm kháng thể HP

Xét nghiệm máu giúp phát hiện kháng thể kháng HP nhưng ít được ưu tiên để đánh giá tình trạng nhiễm hiện tại vì kháng thể có thể tồn tại kéo dài ngay cả sau điều trị.

Nhiễm vi khuẩn HP khi nào cần điều trị?

Không phải tất cả trường hợp nhiễm HP đều bắt buộc phải điều trị ngay. Việc điều trị HP cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá dựa trên: triệu chứng lâm sàng, mức độ tổn thương dạ dày, nguy cơ biến chứng, tiền sử gia đình, độ tuổi và bệnh lý đi kèm.

Thông thường, điều trị HP được cân nhắc trong các trường hợp:

• Viêm loét dạ dày – tá tràng
• Viêm dạ dày do HP
• Có tiền sử xuất huyết tiêu hóa
• Có tổn thương tiền ung thư dạ dày
• Người thân trực hệ mắc ung thư dạ dày
• U lympho MALT dạ dày

Xem thêm: Nhiễm vi khuẩn HP khi nào cần điều trị diệt trừ?

Điều trị vi khuẩn HP dạ dày như thế nào?

Điều trị HP hiện nay chủ yếu là phối hợp nhiều loại thuốc nhằm tăng hiệu quả diệt khuẩn và hạn chế nguy cơ kháng kháng sinh. Phác đồ điều trị thường bao gồm:

• Kháng sinh diệt HP
• Thuốc ức chế tiết acid dạ dày
• Một số thuốc hỗ trợ bảo vệ niêm mạc dạ dày

Thời gian điều trị thường kéo dài khoảng 10-14 ngày tùy từng trường hợp. Trong quá trình điều trị HP dạ dày, người bệnh cần tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ, chú ý uống thuốc đúng giờ, không tự ý ngưng/đổi thuốc và tái khám đúng hẹn. Hiện nay, tình trạng vi khuẩn HP kháng kháng sinh đang có xu hướng gia tăng, đặc biệt ở những trường hợp tự ý dùng thuốc hoặc điều trị không đủ liệu trình.

Trong quá trình điều trị HP dạ dày, người bệnh cần tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ

Thuốc điều trị HP dạ dày có tác dụng phụ không?

Một số người bệnh có thể gặp tác dụng phụ trong quá trình dùng thuốc điều trị HP như: đầy bụng, buồn nôn, tiêu chảy, đắng miệng, mệt nhẹ, rối loạn tiêu hóa. Phần lớn các triệu chứng này ở mức độ nhẹ và có thể cải thiện sau khi kết thúc điều trị. Người bệnh không nên tự ý ngưng thuốc nếu chưa có hướng dẫn của bác sĩ vì điều này có thể làm tăng nguy cơ thất bại điều trị và kháng thuốc.

Xem thêm video: Điều trị vi khuẩn HP Những lưu ý giúp hạn chế tác dụng phụ khi dùng thuốc

Sau điều trị HP có cần xét nghiệm lại không?

Sau khi hoàn thành phác đồ điều trị, người bệnh thường được khuyến cáo kiểm tra lại để đánh giá việc diệt trừ HP đã thành công hay chưa. Các phương pháp thường được sử dụng gồm: test hơi thở HP, xét nghiệm phân, hoặc nội soi kiểm tra trong một số trường hợp đặc biệt.

Thông thường, việc kiểm tra lại được thực hiện sau điều trị ít nhất 4 tuần và cần ngưng một số thuốc theo hướng dẫn của bác sĩ trước khi xét nghiệm.

Làm sao để hạn chế nguy cơ nhiễm vi khuẩn HP?

Mặc dù chưa có biện pháp phòng ngừa tuyệt đối, một số thói quen sinh hoạt có thể giúp giảm nguy cơ lây nhiễm HP:

• Ăn chín uống sôi
• Rửa tay sạch trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh
• Hạn chế dùng chung dụng cụ ăn uống
• Khám sớm khi có triệu chứng tiêu hóa kéo dài
• Điều trị đúng nếu được chẩn đoán nhiễm HP

Câu hỏi thường gặp về vi khuẩn HP dạ dày

Vi khuẩn HP có tự hết không?

Thông thường, HP khó tự biến mất hoàn toàn nếu không điều trị đúng phác đồ.

Vi khuẩn HP có lây không?

HP có thể lây từ người sang người thông qua ăn uống hoặc tiếp xúc gần trong sinh hoạt hàng ngày.

Điều trị HP bao lâu thì khỏi?

Phác đồ điều trị thường kéo dài khoảng 10-14 ngày, sau đó người bệnh cần tái kiểm tra theo hướng dẫn bác sĩ.

Sau điều trị HP có bị nhiễm lại không?

Người bệnh vẫn có nguy cơ tái nhiễm nếu tiếp xúc với nguồn lây hoặc không đảm bảo vệ sinh ăn uống.

Vi khuẩn HP có gây ung thư dạ dày không?

HP được xem là yếu tố nguy cơ liên quan đến ung thư dạ dày, đặc biệt khi nhiễm kéo dài và không điều trị.

Kết luận

Vi khuẩn HP dạ dày là một trong những nguyên nhân phổ biến gây bệnh lý dạ dày và có thể dẫn đến nhiều biến chứng nếu kéo dài trong thời gian dài. Tuy nhiên, phần lớn trường hợp có thể được kiểm soát hiệu quả nếu phát hiện sớm, điều trị đúng phác đồ và theo dõi đầy đủ.

Khi có các triệu chứng như đau thượng vị, đầy bụng, khó tiêu kéo dài hoặc có yếu tố nguy cơ bệnh dạ dày, người bệnh nên thăm khám chuyên khoa Tiêu hóa để được tư vấn và kiểm tra phù hợp.