Mùa hè: Ăn uống thế nào để bảo vệ gan, thận và tim mạch?

Trong thời tiết nắng nóng mùa hè, nhiều người có xu hướng tìm đến các món “giải nhiệt” như nước ngọt, trà sữa, nước ép đóng chai hoặc ăn nhiều trái cây ngọt. Tuy nhiên, theo các chuyên gia dinh dưỡng, nếu lựa chọn không phù hợp, những thực phẩm này có thể làm tăng đường huyết, tăng gánh nặng chuyển hóa và ảnh hưởng đến tim mạch, gan, thận – đặc biệt ở người có bệnh nền.

Dưới đây là chia sẻ từ ThS.BS. Võ Thị Tố Hi – Trưởng khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Gia An 115 về cách ăn uống hợp lý trong mùa hè để duy trì cân bằng chuyển hóa và bảo vệ sức khỏe.

Những nguyên tắc quan trọng khi chọn thực phẩm giải nhiệt

Khi nắng nóng, nhu cầu “giải nhiệt” tăng cao, tuy nhiên lựa chọn thực phẩm không phù hợp có thể dẫn đến tăng đường huyết nhanh và gia tăng gánh nặng chuyển hóa cho hệ tim mạch.

Khi chọn thực phẩm giải nhiệt, cần lưu ý:

• Ưu tiên thực phẩm có chỉ số đường huyết (GI) thấp – trung bình, giàu chất xơ như rau xanh, trái cây ít ngọt (ổi, táo, bưởi, thanh long). Chất xơ giúp làm chậm hấp thu glucose và ổn định đường huyết.
• Hạn chế đồ uống có đường tự do (nước ngọt, trà sữa, nước ép đóng chai). Theo khuyến cáo của WHO, lượng đường tự do nên <10% tổng năng lượng/ngày, tốt nhất <5%.
• Bổ sung đủ nước, ưu tiên nước lọc. Mất nước trong thời tiết nóng bức có thể làm tăng độ cô đặc máu, ảnh hưởng đến huyết áp và chức năng tim mạch.
• Kết hợp trái cây với đạm hoặc chất béo lành mạnh (ví dụ sữa chua không đường, hạt), giúp giảm tốc độ hấp thu đường.
• Tránh quan niệm “ăn càng nhiều trái cây càng tốt”, vì đường tự nhiên (fructose) nếu tiêu thụ quá mức vẫn góp phần gây rối loạn chuyển hóa.

Rau xanh, trái cây ít ngọt có chỉ số đường huyết (GI) thấp – trung bình, giàu chất xơ

Những thực phẩm hỗ trợ gan, thận trong mùa hè

BS. Tố Hi cho biết, khái niệm “giải độc gan” thường bị hiểu sai. Trên thực tế, gan và thận đã có chức năng thải độc tự nhiên; chế độ ăn hợp lý giúp hỗ trợ và giảm gánh nặng chuyển hóa, chứ không “thải độc” theo nghĩa trực tiếp.

Một số nhóm thực phẩm có lợi gồm:

• Rau xanh và thực phẩm giàu chất xơ: rau dền, cải xanh, bầu, bí, mướp… giúp hỗ trợ tiêu hóa và giảm áp lực chuyển hóa. Lưu ý: người bệnh thận mạn cần kiểm soát lượng kali theo khuyến cáo cá thể hóa.
• Trái cây giàu nước, ít đường: dưa hấu, bưởi, cam, thanh long giúp bổ sung nước và điện giải, hỗ trợ chức năng thận. Tuy nhiên cần kiểm soát khẩu phần ở người đái tháo đường.
• Thực phẩm giàu chất chống oxy hóa: cà chua, cà rốt, củ dền, các loại đậu… giúp giảm stress oxy hóa – một yếu tố liên quan đến bệnh gan nhiễm mỡ và tim mạch.
• Thực phẩm dễ tiêu, giàu nước: canh, súp, cháo loãng giúp cơ thể hấp thu tốt hơn trong điều kiện nóng, giảm gánh nặng tiêu hóa.

Xem thêm: Ăn nội tạng động vật: Lợi hay hại cho sức khỏe?

Ăn trái cây và món thanh đạm thế nào để tránh “bẫy” đường và muối?

Trái cây và món thanh đạm là lựa chọn phổ biến, nhưng nếu sử dụng không đúng cách vẫn có thể gây tăng đường huyết và tăng huyết áp.

Theo ThS.BS. Võ Thị Tố Hi, các nguyên tắc quan trọng cần chú ý:

• Kiểm soát khẩu phần trái cây: mỗi lần khoảng 1 khẩu phần (1 quả nhỏ hoặc ½-1 quả cỡ vừa), tránh ăn dồn nhiều loại trái cây ngọt trong ngày.
• Không uống nước ép thay cho trái cây nguyên quả, vì nước ép làm mất chất xơ và khiến đường hấp thu nhanh hơn.
• Không ăn trái cây thay hoàn toàn bữa chính, tránh gây mất cân bằng dinh dưỡng.
• Hạn chế muối “ẩn” trong các món thanh đạm (canh, súp, đồ luộc), vì natri cao là yếu tố nguy cơ của tăng huyết áp và bệnh tim mạch (theo WHO <5g muối/ngày).
• Tránh các món “giải nhiệt” nhưng nhiều đường hoặc muối như: trái cây dầm sữa, nước trái cây đóng chai, món muối chua mặn.

Những cách chế biến được khuyến khích

Các phương pháp chế biến nên hướng đến giảm chất béo bão hòa, giảm muối và giữ nguyên giá trị dinh dưỡng:

• Ưu tiên: luộc, hấp, nấu canh, hầm nhẹ
• Hạn chế: chiên ngập dầu, xào nhiều mỡ, món quá mặn hoặc nhiều gia vị

Gợi ý món ăn phù hợp:

• Canh bí xanh nấu tôm hoặc thịt nạc: Bí xanh giàu nước, ít năng lượng, giúp hỗ trợ cân bằng dịch và giảm tải chuyển hóa; kết hợp đạm nạc giúp đảm bảo nhu cầu dinh dưỡng mà không làm tăng gánh nặng cho tim mạch.
• Cá hấp gừng hoặc cá hấp rau củ: Cá cung cấp đạm chất lượng cao; các loại cá béo còn giàu omega-3, có lợi cho tim mạch (theo khuyến cáo của ESC/AHA). Phương pháp hấp giúp hạn chế dầu mỡ và bảo toàn dưỡng chất.

Thông điệp từ chuyên gia: Trong thời tiết nắng nóng, chế độ ăn không chỉ cần “giải nhiệt” mà quan trọng hơn là duy trì cân bằng chuyển hóa. Lựa chọn thực phẩm hợp lý, kiểm soát đường – muối – chất béo và đảm bảo đủ nước là những yếu tố cốt lõi giúp bảo vệ gan, thận và tim mạch, đặc biệt ở người có bệnh nền.

Bệnh viện Gia An 115 là bệnh viện đa chuyên khoa kỹ thuật cao. Bệnh viện quy tụ đội ngũ chuyên gia, bác sĩ chuyên môn cao, dày dặn kinh nghiệm, tận tâm, chu đáo và hệ thống trang thiết bị hiện đại, đặc biệt có ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong chẩn đoán, điều trị. Để đăng ký khám và tư vấn, Quý Khách hàng vui lòng sử dụng tính năng Đặt lịch khám ngay trên website.